Pride at Bias Chapter 33

Madalas na hindi sinasadya, nagkakasalubong sina Elizabeth at Mr. Darcy habang naglalakad siya sa parke. Naiinis na siya dahil parang sa dami ng tao, si Darcy pa talaga ang lagi niyang nakikita. Kaya sinabi pa niya rito na paborito niyang daanan ang lugar na iyon, umaasang iiwas na ito at hindi na sila magkikita.

Pero nakapagtataka, nagkita pa rin sila ulit... at pagkatapos ay pangatlong beses.

Parang sinasadya na talaga ni Darcy ang paglapit sa kanya, o kaya naman ay pinaparusahan niya ang sarili. Hindi na lang ito simpleng pagbati at pag-alis. Tuwing magkakasalubong sila, bumabalik pa si Darcy para samahan siyang maglakad.

Hindi pa rin sila masyadong nag-uusap. Tahimik si Darcy, at si Elizabeth naman ay wala ring ganang makipagkuwentuhan o makinig nang husto. Pero sa pangatlo nilang pagkikita, may napansin si Elizabeth. Nagtatanong si Darcy ng kung anu-anong tila walang koneksiyon sa isa't isa—kung nagugustuhan ba niya ang pananatili sa Hunsford, kung mahilig ba siyang maglakad nang mag-isa, at kung sa tingin niya ay masaya ang pagsasama nina Mr. at Mrs. Collins.

Nang mapag-usapan ang Rosings, tila ipinahihiwatig din ni Darcy na sa susunod na bumalik si Elizabeth sa Kent, doon muli siya mananatili. Nagtaka si Elizabeth kung ano ba talaga ang ibig nitong sabihin. Kaya ba niya iyon sinasabi dahil kay Colonel Fitzwilliam? Baka may ipinahihiwatig siyang maaaring mamagitan sa kanila. Medyo nabahala si Elizabeth sa isip na iyon, kaya natuwa siyang makarating na sila sa tarangkahan malapit sa parsonage upang matapos na ang kanilang pag-uusap.

Isang araw, habang naglalakad si Elizabeth, muli niyang binabasa ang huling liham ni Jane. Habang binabasa niya ito, napansin niyang hindi masaya ang kalooban ni Jane nang isulat ang liham. Habang malalim ang iniisip niya, bigla siyang tumingala. Sa pagkakataong iyon, hindi si Mr. Darcy ang nakita niya kundi si Colonel Fitzwilliam na papalapit sa kanya.

Agad niyang itinupi at itinago ang liham, saka ngumiti at sinabi,

"Hindi ko alam na dito ka rin pala madalas maglakad."

Sumagot si Colonel Fitzwilliam,

"Iniikot ko lang ang parke, gaya ng ginagawa ko taun-taon. Balak ko ring dumaan sa parsonage pagkatapos. Lalayo ka pa ba sa paglalakad mo?"

"Hindi, pabalik na rin sana ako ngayon," sagot ni Elizabeth.

Kaya sabay silang naglakad ni Colonel Fitzwilliam pabalik sa parsonage.

Tinanong ni Elizabeth, "Totoo bang aalis na kayo sa Kent sa Sabado?"

"Oo," sagot niya. "Maliban na lang kung ipagpaliban na naman ni Darcy. Nasa kanya ang pasya. Siya ang nag-aayos ng lahat ayon sa gusto niya."

Ngumiti si Elizabeth at sinabi, "Kahit hindi niya laging nakukuha ang gusto niya, mukhang gusto-gusto naman niya ang magkaroon ng kapangyarihang pumili. Wala pa akong nakikilalang mas nasisiyahang gawin ang kahit anong gusto niya kaysa kay Mr. Darcy."

Napangiti si Colonel Fitzwilliam.

"Totoo, gusto niyang nasusunod ang gusto niya," sabi niya. "Pero hindi ba ganoon naman tayong lahat? Ang kaibahan lang, mas kaya niyang gawin iyon dahil mayaman siya, samantalang marami sa atin ay hindi. Bilang nakababatang anak sa pamilya, nasanay na akong magsakripisyo at umasa sa iba."

Pabirong sumagot si Elizabeth,

"Sa palagay ko, bilang nakababatang anak ng isang earl, kakaunti lang ang alam mo tungkol sa pagsasakripisyo at pagdepende sa iba. Sabihin mo nga, kailan ka ba talaga napigilan ng kakulangan sa pera? May pagkakataon na bang hindi ka nakapunta sa gusto mong puntahan o hindi mo nabili ang gusto mong bilhin dahil wala kang pera?"

Napangiti si Colonel Fitzwilliam.

"Mahirap sagutin ang mga tanong mo," sabi niya. "At aaminin kong bihira akong makaranas ng ganoong klaseng problema. Pero pagdating sa mas mahahalagang bagay, ramdam ko rin ang limitasyon ng pera. Ang mga nakababatang anak na lalaki ay hindi basta-basta makapag-aasawa ng babaeng gusto nila."

Ngumiti si Colonel Fitzwilliam at sinabi,

"Maliban na lang kung ang babaeng gusto nilang pakasalan ay mayaman—at sa tingin ko, madalas namang ganoon ang nangyayari."

Dagdag pa niya,

"Mahal ang pamumuhay na inaasahan sa katayuan namin. Kaya naman, nakadepende kami sa pera. Hindi marami sa mga lalaking kabilang sa aming antas sa lipunan ang kayang mag-asawa nang hindi isinasaalang-alang ang yaman ng mapapangasawa."

Napaisip si Elizabeth,

"Ako kaya ang pinatatamaan niya?"

Namula siya sa naisip na iyon, ngunit agad din siyang nakabawi at pabirong sinabi,

"Talaga? Kung ganoon, magkano ba ang karaniwang halaga ng isang nakababatang anak ng isang earl? Maliban na lang kung sakitin ang panganay ninyong kapatid, sa palagay ko ay hindi hihigit sa limampung libong libra ang halaga ninyo."

Nakisabay si Colonel Fitzwilliam sa biro niya at sumagot rin nang pabiro. Pagkatapos noon, natapos na ang usapan tungkol sa bagay na iyon.

Ayaw ni Elizabeth na isipin ng Colonel na naapektuhan siya sa naunang sinabi nito, kaya agad siyang nagpalit ng paksa.

"Sa tingin ko, isinama ka lang ng pinsan mo rito para may taong mapag-utusan siya. Nakapagtataka ngang hindi pa siya nag-aasawa. Kung may asawa siya, may permanente na siyang mapag-uutusan. Pero marahil, sa ngayon, sapat na ang kapatid niyang babae. Dahil siya lang ang nag-aalaga rito, maaari niyang gawin ang anumang gusto niya sa kapatid niya."

Umiling si Colonel Fitzwilliam.

"Hindi rin. Hati kami ni Darcy sa responsibilidad bilang mga legal na tagapag-alaga ni Miss Darcy."

Nagulat si Elizabeth.

"Talaga? At anong klaseng tagapag-alaga ka naman? Mahirap ba siyang alagaan? Ang mga dalagang kaedad niya ay minsan mahirap pakisamahan. At kung namana niya ang ugali ng mga Darcy, malamang ay gusto rin niyang laging nasusunod ang sarili niyang kagustuhan."

Ngumiti si Colonel Fitzwilliam at sinabi,

"Maliban na lang kung ang babaeng gusto nilang pakasalan ay mayaman—at sa tingin ko, madalas namang ganoon ang nangyayari."

Dagdag pa niya,

Habang sinasabi iyon ni Elizabeth, napansin niyang seryosong nakatingin sa kanya si Colonel Fitzwilliam. Nang agad nitong tanungin kung bakit niya naisip na maaaring magbigay ng problema si Miss Darcy, napagtanto ni Elizabeth na tila malapit siya sa katotohanan.

Kaya agad niyang sinabi,

"Huwag kang mag-alala. Wala pa akong naririnig na masama tungkol kay Miss Darcy. Sigurado akong isa siya sa pinakamabait at pinakamadaling pakisamahan na dalaga. Gustong-gusto siya nina Mrs. Hurst at Miss Bingley, na kakilala ko. Sa tingin ko, nabanggit mong kilala mo rin sila."

Sumagot si Colonel Fitzwilliam,

"Kaunti lang ang pagkakakilala ko sa kanila. Ang kapatid nilang si Mr. Bingley ay mabait at tunay na ginoo. Malapit na kaibigan siya ni Darcy."

May bahagyang panunuya sa boses ni Elizabeth nang sabihin niya,

"Oo nga. Napakabait ni Mr. Darcy kay Mr. Bingley. Talagang inaalagaan at pinakikialaman niya ang mga desisyon nito."

Tumango ang Colonel.

"Sa totoo lang, oo. Naniniwala akong inaalagaan nga ni Darcy si Bingley, lalo na sa mga bagay na sa tingin niya ay kailangan nitong gabay. Batay sa isang bagay na ikinuwento niya sa akin habang papunta kami rito, may dahilan akong isipin na malaki ang utang na loob ni Bingley sa kanya."

Pagkatapos ay tila naisip niyang sobra na ang kanyang nasabi.

"Pero marahil ay dapat kong bawiin ang sinabi ko. Wala naman akong kasiguruhan na si Bingley nga ang tinutukoy ni Darcy. Hinala ko lang iyon."

Lalong nausisa si Elizabeth.

"Ano ba ang ibig mong sabihin?"

Sandaling nag-atubili si Colonel Fitzwilliam bago sumagot.

"Isa itong bagay na tiyak na ayaw ni Darcy na malaman ng iba. Kapag nalaman ito ng pamilya ng babaeng sangkot, magiging napakahirap at nakakailang ang sitwasyon."

Agad na sinabi ni Elizabeth,

"Makakaasa ka. Hindi ko ito sasabihin kaninuman."

Dagdag pa ni Colonel Fitzwilliam,

"At tandaan mo, wala rin akong matibay na dahilan para masabing si Bingley nga ang tinutukoy niya."

"Ang sinabi lang sa akin ni Darcy ay masaya siya dahil kamakailan ay nailigtas niya ang isang kaibigan mula sa isang napakaimprudenteng pag-aasawa. Hindi niya binanggit ang pangalan ng sinuman o anumang detalye. Nahulaan ko lang na baka si Bingley iyon dahil kilala ko siyang madaling mapasok sa ganoong sitwasyon, at alam kong magkasama sila ni Darcy sa halos buong nakaraang tag-init."

Tinanong ni Elizabeth,

"Sinabi ba ni Mr. Darcy kung bakit siya nakialam?"

Sumagot ang Colonel,

"Ang sabi niya, may napakalalakas na dahilan para tutulan ang babaeng iyon."

Muling nagtanong si Elizabeth,

"At paano niya sila napaghiwalay?"

Ngumiti si Colonel Fitzwilliam.

"Hindi niya sinabi sa akin kung ano mismo ang ginawa niya. Ang sinabi lang niya ay ang ikinuwento ko na sa iyo."

Hindi sumagot si Elizabeth.

Nagpatuloy silang maglakad, ngunit habang lumilipas ang bawat sandali, lalo siyang napupuno ng galit. Kung si Jane at Bingley nga ang tinutukoy, ibig sabihin ay si Mr. Darcy mismo ang dahilan kung bakit sila nagkahiwalay at kung bakit labis na nasaktan ang kanyang kapatid.

Napansin ni Colonel Fitzwilliam ang kanyang pananahimik kaya tinanong siya,

"Bakit bigla kang natahimik? Ano ang iniisip mo?"

Sumagot si Elizabeth,

"Iniisip ko ang sinabi mo. Hindi ako sang-ayon sa ginawa ng pinsan mo. Bakit niya inisip na siya ang may karapatang magpasya para sa iba?"

Sinabi ni Colonel Fitzwilliam,

"Ibig mong sabihin, sa tingin mo ay nakialam siya sa isang bagay na hindi naman niya dapat pinakikialaman?"

Sinabi ni Elizabeth,

"Hindi ko maintindihan kung bakit inakala ni Mr. Darcy na may karapatan siyang magpasya kung ang pag-ibig ng kaibigan niya ay nararapat o hindi. Bakit siya ang magdedesisyon kung ano ang makapagpapasaya sa kaibigan niya?"

Pagkatapos ay sandali siyang tumigil at pinilit maging patas.

"Pero dahil wala naman tayong alam sa buong pangyayari, hindi rin makatarungang husgahan agad siya. Baka naman hindi ganoon kalalim ang pagmamahalan ng dalawa."

Ngumiti si Colonel Fitzwilliam at pabirong sinabi,

"Posible nga. Pero kung ganoon, nababawasan naman ang karangalang ipinagmamalaki ng pinsan ko sa nagawa niya."

Biro lamang iyon, ngunit para kay Elizabeth, parang eksaktong paglalarawan iyon ng ugali ni Mr. Darcy. Natakot siyang magsalita dahil baka mahalata ang galit niya, kaya agad niyang iniba ang usapan. Nagpatuloy sila sa mga pangkaraniwang paksa hanggang makarating sila sa parsonage.

Pagkaalis ni Colonel Fitzwilliam, dumiretso si Elizabeth sa kanyang silid. Doon, tahimik niyang pinag-isipan ang lahat ng kanyang narinig.

Lalo siyang nakumbinsing sina Mr. Bingley at Jane lamang ang maaaring tinutukoy. Wala nang ibang lalaki sa mundo na kayang impluwensiyahan ni Mr. Darcy nang ganoon kalaki.

Noon pa man ay naniniwala na siyang may kinalaman si Darcy sa paghihiwalay nina Bingley at Jane. Ngunit akala niya noon na si Miss Bingley ang pangunahing utak ng plano.

Ngayon, iba na ang kanyang paniniwala.

Kung hindi lamang ipinagmamalaki ni Darcy ang sarili niyang papel, ibig sabihin ay siya mismo ang tunay na dahilan ng kanilang paghihiwalay. Ang kanyang pagmamataas at paniniwalang siya ang higit na nakaaalam ang naging sanhi ng lahat ng pagdurusang dinanas ni Jane—at patuloy pa nitong dinaranas.

Para kay Elizabeth, sinira ni Mr. Darcy ang pag-asa ng kanyang kapatid na maging tunay na maligaya, kahit pansamantala lamang. At wala siyang paraan upang malaman kung gaano kalaki o katagal ang magiging epekto ng pinsalang idinulot nito.

Paulit-ulit na bumalik sa isip ni Elizabeth ang sinabi ni Colonel Fitzwilliam:

"May napakalalakas na dahilan para tutulan ang babaeng iyon."

Unti-unti siyang nakumbinsi na ang tinutukoy na "malalakas na dahilan" ay ang katotohanang hindi kasingtaas ng katayuan sa lipunan ang pamilya ni Jane. Ang isa nitong tiyuhin ay isang abogado sa probinsiya, at ang isa naman ay isang negosyante sa London.

Galit na naisip ni Elizabeth,

"Kay Jane mismo, wala namang maaaring ipintas! Napakabuti niya, napakaganda, matalino, may pinag-aralan, at napakaganda ng kanyang asal."

Ipinagtanggol din niya ang kanyang ama.

"Maaaring may kakaiba siyang ugali kung minsan, pero matalino siya at kagalang-galang. Walang dahilan si Mr. Darcy para maliitin siya."

Nang maisip niya ang kanyang ina, bahagya siyang nag-alinlangan. Alam niyang may mga pagkakataong nakakahiya ang asal ni Mrs. Bennet.

Ngunit hindi pa rin siya naniwalang iyon ang tunay na dahilan ni Darcy.

Sa huli, naging kumbinsido si Elizabeth na ang pagmamataas ni Mr. Darcy ang totoong dahilan. Mas mahalaga para rito ang mataas na katayuan ng pamilya kaysa sa tunay na kabutihan ng isang tao. Naniniwala rin siyang isa pang dahilan ay gusto ni Darcy na manatiling malapit si Mr. Bingley upang balang araw ay mapangasawa nito ang kapatid niyang si Georgiana Darcy.

Dahil sa labis na pag-aalala at sama ng loob ni Elizabeth sa lahat ng kanyang nalaman, napaiyak siya. Dahil dito, sumakit ang kanyang ulo.

Pagsapit ng gabi, lalo pang lumala ang kanyang sakit ng ulo. Bukod pa roon, ayaw na ayaw niyang makita si Mr. Darcy. Kaya nagpasiya siyang huwag nang sumama sa kanyang mga pinsan sa Rosings, kung saan inimbitahan silang magtsa.

Nang makita ni Mrs. Collins na totoong masama ang pakiramdam ni Elizabeth, hindi na niya ito pinilit na sumama. Sinikap din niyang pigilan ang kanyang asawa na huwag na rin itong pilitin.

Ngunit hindi maitago ni Mr. Collins ang kanyang pag-aalala. Natatakot siyang baka mainis o magalit si Lady Catherine kapag nalaman nitong naiwan si Elizabeth sa bahay at hindi dumalo sa kanilang pagtitipon sa tsaa.

Pride at Bias Chapter 32

Kinabukasan, mag-isang nakaupo si Elizabeth habang sumusulat ng liham para kay Jane. Umalis sina Mrs. Collins at Maria papunta sa nayon para may asikasuhin. Biglang may tumunog sa pinto, hudyat na may bisita.

Dahil wala siyang narinig na dumating na karwahe, inakala niyang si Lady Catherine ang dumating. Ayaw niyang mausisa tungkol sa sinusulat niya, kaya dali-dali niyang itinabi ang kalahati pa lamang na liham. Ngunit nang bumukas ang pinto, labis siyang nagulat—si Mr. Darcy pala ang pumasok, at wala nang ibang kasama.

Mukha ring nagulat si Mr. Darcy nang makitang mag-isa lang si Elizabeth. Humingi siya ng paumanhin sa bigla niyang pagpasok at ipinaliwanag na ang akala niya ay naroon ang lahat ng mga babae sa bahay.

Umupo silang dalawa. Matapos magtanong si Elizabeth kung kumusta ang lahat sa Rosings, halos wala na silang mapag-usapan at naging napakatahimik ng paligid.

Upang mabasag ang nakakailang na katahimikan, naalala ni Elizabeth ang huli nilang pagkikita sa Hertfordshire. Nais din niyang malaman kung ano ang masasabi ni Mr. Darcy tungkol sa biglaan nilang pag-alis sa Netherfield.

Sinabi niya, "Napakabiglaan ng pag-alis ninyong lahat sa Netherfield noong nakaraang Nobyembre, Mr. Darcy. Siguro ay ikinatuwa ni Mr. Bingley na makita kayong muli agad, dahil kung tama ang pagkakatanda ko, isang araw lang ang nauna niyang umalis. Mabuti naman ba ang kalagayan niya at ng mga kapatid niya nang umalis kayo sa London?"

Sumagot si Mr. Darcy, "Oo, mabuti naman sila. Salamat sa pagtatanong."

Napansin ni Elizabeth na wala na itong balak pang magdagdag ng sasabihin. Pagkaraan ng sandaling katahimikan, muli siyang nagsalita.

"Narinig ko na parang wala nang balak si Mr. Bingley na bumalik sa Netherfield. Totoo ba iyon?"

Sumagot si Mr. Darcy, "Hindi ko pa siya narinig na sabihin iyon. Pero posible ngang kaunti na lang ang oras na gugugulin niya roon sa hinaharap. Marami siyang kaibigan, at habang tumatanda siya, lalo lamang dumarami ang kanyang mga kaibigan at mga obligasyon."

Kinabukasan, mag-isang nakaupo si Elizabeth habang sumusulat ng liham para kay Jane. Umalis sina Mrs. Collins at Maria papunta sa nayon para may asikasuhin. Biglang may tumunog sa pinto, hudyat na may bisita.

Dahil wala siyang narinig na dumating na karwahe, inakala niyang si Lady Catherine ang dumating. Ayaw niyang mausisa tungkol sa sinusulat niya, kaya dali-dali niyang itinabi ang kalahati pa lamang na liham. Ngunit nang bumukas ang pinto, labis siyang nagulat—si Mr. Darcy pala ang pumasok, at wala nang ibang kasama.

Mukha ring nagulat si Mr. Darcy nang makitang mag-isa lang si Elizabeth. Humingi siya ng paumanhin sa bigla niyang pagpasok at ipinaliwanag na ang akala niya ay naroon ang lahat ng mga babae sa bahay.

Umupo silang dalawa. Matapos magtanong si Elizabeth kung kumusta ang lahat sa Rosings, halos wala na silang mapag-usapan at naging napakatahimik ng paligid.

Upang mabasag ang nakakailang na katahimikan, naalala ni Elizabeth ang huli nilang pagkikita sa Hertfordshire. Nais din niyang malaman kung ano ang masasabi ni Mr. Darcy tungkol sa biglaan nilang pag-alis sa Netherfield.

Sinabi niya, "Napakabiglaan ng pag-alis ninyong lahat sa Netherfield noong nakaraang Nobyembre, Mr. Darcy. Siguro ay ikinatuwa ni Mr. Bingley na makita kayong muli agad, dahil kung tama ang pagkakatanda ko, isang araw lang ang nauna niyang umalis. Mabuti naman ba ang kalagayan niya at ng mga kapatid niya nang umalis kayo sa London?"

Sumagot si Mr. Darcy, "Oo, mabuti naman sila. Salamat sa pagtatanong."

Napansin ni Elizabeth na wala na itong balak pang magdagdag ng sasabihin. Pagkaraan ng sandaling katahimikan, muli siyang nagsalita.

"Narinig ko na parang wala nang balak si Mr. Bingley na bumalik sa Netherfield. Totoo ba iyon?"

Sumagot si Mr. Darcy, "Hindi ko pa siya narinig na sabihin iyon. Pero posible ngang kaunti na lang ang oras na gugugulin niya roon sa hinaharap. Marami siyang kaibigan, at habang tumatanda siya, lalo lamang dumarami ang kanyang mga kaibigan at mga obligasyon."

"Malapit ba ang tawag mo roon? Halos limampung milya ang layo!" sabi ni Elizabeth.

Sumagot si Mr. Darcy, "Ano ba naman ang limampung milya kung maayos ang daan? Mahigit kalahating araw lang ang biyahe. Para sa akin, malapit na iyon."

Napailing si Elizabeth. "Hindi ko kailanman iisiping isa sa mga magagandang bagay sa kasal nila ang distansya. Hindi ko rin masasabi na si Mrs. Collins ay nakatira malapit sa kanyang pamilya."

Ngumiti nang bahagya si Mr. Darcy. "Ipinapakita lang niyan kung gaano mo kamahal ang Hertfordshire. Sa tingin ko, para sa iyo, anumang lugar na lampas sa paligid ng Longbourn ay napakalayo na."

Nang sabihin niya iyon, may kakaibang ngiti sa kanyang labi. Pakiramdam ni Elizabeth ay alam niya ang ibig nitong ipahiwatig. Inisip niyang baka inaakala ni Mr. Darcy na ang nasa isip niya ay si Jane at ang Netherfield. Dahil doon, bahagya siyang namula bago sumagot.

"Hindi ko naman sinasabing masamang tumira ang isang babae malapit sa kanyang pamilya. Ang 'malapit' at 'malayo' ay nakadepende sa sitwasyon. Kung mayaman ang isang tao at hindi problema ang gastos sa paglalakbay, hindi mahalaga ang distansya. Pero hindi ganoon ang kalagayan nina Mr. at Mrs. Collins. Komportable ang kanilang pamumuhay, pero hindi sapat ang kanilang kita para madalas silang makadalaw sa pamilya. Kaya naniniwala akong hindi sasabihin ng kaibigan kong si Charlotte na malapit siya sa kanyang pamilya kung ganito pa rin kalayo ang pagitan nila."

Bahagyang inilapit ni Mr. Darcy ang kanyang upuan kay Elizabeth at sinabi, "Mukhang napakalalim ng pagmamahal mo sa lugar na kinalakhan mo. Hindi naman siguro sa Longbourn ka na buong buhay mong nanirahan?"

"Malapit ba ang tawag mo roon? Halos limampung milya ang layo!" sabi ni Elizabeth.

Sumagot si Mr. Darcy, "Ano ba naman ang limampung milya kung maayos ang daan? Mahigit kalahating araw lang ang biyahe. Para sa akin, malapit na iyon."

Napailing si Elizabeth. "Hindi ko kailanman iisiping isa sa mga magagandang bagay sa kasal nila ang distansya. Hindi ko rin masasabi na si Mrs. Collins ay nakatira malapit sa kanyang pamilya."

Ngumiti nang bahagya si Mr. Darcy. "Ipinapakita lang niyan kung gaano mo kamahal ang Hertfordshire. Sa tingin ko, para sa iyo, anumang lugar na lampas sa paligid ng Longbourn ay napakalayo na."

Nang sabihin niya iyon, may kakaibang ngiti sa kanyang labi. Pakiramdam ni Elizabeth ay alam niya ang ibig nitong ipahiwatig. Inisip niyang baka inaakala ni Mr. Darcy na ang nasa isip niya ay si Jane at ang Netherfield. Dahil doon, bahagya siyang namula bago sumagot.

"Hindi ko naman sinasabing masamang tumira ang isang babae malapit sa kanyang pamilya. Ang 'malapit' at 'malayo' ay nakadepende sa sitwasyon. Kung mayaman ang isang tao at hindi problema ang gastos sa paglalakbay, hindi mahalaga ang distansya. Pero hindi ganoon ang kalagayan nina Mr. at Mrs. Collins. Komportable ang kanilang pamumuhay, pero hindi sapat ang kanilang kita para madalas silang makadalaw sa pamilya. Kaya naniniwala akong hindi sasabihin ng kaibigan kong si Charlotte na malapit siya sa kanyang pamilya kung ganito pa rin kalayo ang pagitan nila."

Bahagyang inilapit ni Mr. Darcy ang kanyang upuan kay Elizabeth at sinabi, "Mukhang napakalalim ng pagmamahal mo sa lugar na kinalakhan mo. Hindi naman siguro sa Longbourn ka na buong buhay mong nanirahan?"

"Malapit ba ang tawag mo roon? Halos limampung milya ang layo!" sabi ni Elizabeth.

Sumagot si Mr. Darcy, "Ano ba naman ang limampung milya kung maayos ang daan? Mahigit kalahating araw lang ang biyahe. Para sa akin, malapit na iyon."

Napailing si Elizabeth. "Hindi ko kailanman iisiping isa sa mga magagandang bagay sa kasal nila ang distansya. Hindi ko rin masasabi na si Mrs. Collins ay nakatira malapit sa kanyang pamilya."

Ngumiti nang bahagya si Mr. Darcy. "Ipinapakita lang niyan kung gaano mo kamahal ang Hertfordshire. Sa tingin ko, para sa iyo, anumang lugar na lampas sa paligid ng Longbourn ay napakalayo na."

Nang sabihin niya iyon, may kakaibang ngiti sa kanyang labi. Pakiramdam ni Elizabeth ay alam niya ang ibig nitong ipahiwatig. Inisip niyang baka inaakala ni Mr. Darcy na ang nasa isip niya ay si Jane at ang Netherfield. Dahil doon, bahagya siyang namula bago sumagot.

"Hindi ko naman sinasabing masamang tumira ang isang babae malapit sa kanyang pamilya. Ang 'malapit' at 'malayo' ay nakadepende sa sitwasyon. Kung mayaman ang isang tao at hindi problema ang gastos sa paglalakbay, hindi mahalaga ang distansya. Pero hindi ganoon ang kalagayan nina Mr. at Mrs. Collins. Komportable ang kanilang pamumuhay, pero hindi sapat ang kanilang kita para madalas silang makadalaw sa pamilya. Kaya naniniwala akong hindi sasabihin ng kaibigan kong si Charlotte na malapit siya sa kanyang pamilya kung ganito pa rin kalayo ang pagitan nila."

Bahagyang inilapit ni Mr. Darcy ang kanyang upuan kay Elizabeth at sinabi, "Mukhang napakalalim ng pagmamahal mo sa lugar na kinalakhan mo. Hindi naman siguro sa Longbourn ka na buong buhay mong nanirahan?"

"Malapit ba ang tawag mo roon? Halos limampung milya ang layo!" sabi ni Elizabeth.

Sumagot si Mr. Darcy, "Ano ba naman ang limampung milya kung maayos ang daan? Mahigit kalahating araw lang ang biyahe. Para sa akin, malapit na iyon."

Napailing si Elizabeth. "Hindi ko kailanman iisiping isa sa mga magagandang bagay sa kasal nila ang distansya. Hindi ko rin masasabi na si Mrs. Collins ay nakatira malapit sa kanyang pamilya."

Ngumiti nang bahagya si Mr. Darcy. "Ipinapakita lang niyan kung gaano mo kamahal ang Hertfordshire. Sa tingin ko, para sa iyo, anumang lugar na lampas sa paligid ng Longbourn ay napakalayo na."

Nang sabihin niya iyon, may kakaibang ngiti sa kanyang labi. Pakiramdam ni Elizabeth ay alam niya ang ibig nitong ipahiwatig. Inisip niyang baka inaakala ni Mr. Darcy na ang nasa isip niya ay si Jane at ang Netherfield. Dahil doon, bahagya siyang namula bago sumagot.

"Hindi ko naman sinasabing masamang tumira ang isang babae malapit sa kanyang pamilya. Ang 'malapit' at 'malayo' ay nakadepende sa sitwasyon. Kung mayaman ang isang tao at hindi problema ang gastos sa paglalakbay, hindi mahalaga ang distansya. Pero hindi ganoon ang kalagayan nina Mr. at Mrs. Collins. Komportable ang kanilang pamumuhay, pero hindi sapat ang kanilang kita para madalas silang makadalaw sa pamilya. Kaya naniniwala akong hindi sasabihin ng kaibigan kong si Charlotte na malapit siya sa kanyang pamilya kung ganito pa rin kalayo ang pagitan nila."

Bahagyang inilapit ni Mr. Darcy ang kanyang upuan kay Elizabeth at sinabi, "Mukhang napakalalim ng pagmamahal mo sa lugar na kinalakhan mo. Hindi naman siguro sa Longbourn ka na buong buhay mong nanirahan?"

Pride at Bias Chapter 28

Sa paglalakbay nila kinabukasan, lahat ng nakita ni Elizabeth ay bago at kawili-wili. Masaya ang kanyang pakiramdam dahil nakita niyang maganda na ang kalagayan ng kanyang kapatid na si Jane, kaya nawala na ang lahat ng kanyang pag-aalala tungkol sa kalusugan nito.

Bukod pa roon, sabik na sabik din siya sa nalalapit nilang paglalakbay sa hilaga.

Nang lumiko sila mula sa pangunahing kalsada papunta sa daan ng Hunsford, lahat ay nagsimulang maghanap sa bahay-parsonage. 

Sa bawat liko ng daan, inaasahan nilang makikita na ito. Sa isang tabi ng daan ay ang bakod ng Rosings Park. Napangiti si Elizabeth habang naaalala niya ang lahat ng kuwento na narinig niya tungkol sa mga taong nakatira roon.

Maya-maya, natanaw na nila ang parsonage. Ang hardin nito ay pababa patungo sa kalsada, ang bahay ay nakatayo sa gitna, at ang berdeng bakod at halamang laurel ay malinaw na palatandaan na nakarating na sila.

Lumabas sina Mr. Collins at Charlotte upang salubungin sila nang huminto ang karwahe sa maliit na tarangkahan. Bumaba silang lahat na may mga ngiti at masayang bati sa isa't isa.

 

Mainit na sinalubong ni Charlotte ang kanyang kaibigang si Elizabeth, at lalo pang natuwa si Elizabeth na tinanggap niya ang paanyayang bumisita dahil ramdam niya ang taos-pusong pagtanggap sa kanya.

Agad din niyang napansin na hindi nagbago si Mr. Collins kahit nag-asawa na ito. Katulad pa rin siya ng dati—sobrang pormal at magalang sa paraang medyo labis. 

Pinatigil pa niya si Elizabeth sa may tarangkahan nang ilang minuto upang magtanong nang detalyado tungkol sa kalagayan ng bawat miyembro ng kanilang pamilya. Pagkatapos, ipinakita muna niya nang may pagmamalaki kung gaano kalinis at kaayos ang pasukan bago sila pinapasok sa bahay. 

Pagdating nila sa sala, muli niya silang malugod na tinanggap sa kanyang "hamak na tahanan," ngunit sa paraang napakapormal at parang ipinagmamalaki ang kanyang pagiging magiliw na host. Inulit din niya ang lahat ng alok ni Charlotte ng pagkain at inumin para sa kanilang mga bisita.

Si Elizabeth ay handa nang makita si Mr. Collins na todo ang pagyayabang. Habang ipinapakita nito ang laki ng sala, ang ayos ng bahay, at lahat ng mga kasangkapan, pakiramdam niya ay siya mismo ang pinatatamaan nito—parang gusto nitong iparamdam sa kanya kung ano ang "nawala" sa kanya nang tanggihan niya ang alok nitong kasal.

Pero kahit maayos, malinis, at komportable ang bahay, wala ni katiting na pagsisisi si Elizabeth. Sa halip, mas nagtataka pa siya kung paano nagagawang maging masaya at kalmado ni Charlotte kahit ganoon ang ugali ng kanyang asawa.

Sa tuwing may sinasabi si Mr. Collins na nakakahiya o sobrang yabang—na madalas mangyari—kusang napapatingin si Elizabeth kay Charlotte. Minsan o dalawang beses ay napansin niyang bahagyang namula ito sa hiya, pero kadalasan ay parang pinipili na lang ni Charlotte na huwag pansinin ang mga sinasabi ng asawa niya.

Matapos nilang magkuwentuhan tungkol sa kanilang biyahe at sa lahat ng nangyari sa London, at matapos hangaan ni Mr. Collins ang halos bawat kasangkapan sa sala, mula sa aparador hanggang sa bakal sa harap ng fireplace, niyaya niya silang mamasyal sa hardin.

Malaki at napakaganda ng hardin, at buong pagmamalaki niyang sinabi na siya mismo ang nag-aalaga rito. Isa ito sa mga paborito niyang libangan.

 

Napahanga si Elizabeth kay Charlotte dahil mahinahon nitong sinabing mabuti sa kalusugan ang paghahardin at hinihikayat pa niya ang asawa na gawin ito nang madalas.

Habang naglalakad sila, si Mr. Collins ang nangunguna at ipinapakita ang bawat daanan at bawat sulok ng hardin. 

Halos hindi niya binibigyan ng pagkakataon ang mga bisita na purihin ang isang tanawin dahil agad siyang lumilipat sa susunod. Alam pa niya kung ilang bukirin ang makikita sa bawat direksyon at kahit ang bilang ng mga puno sa malalayong bahagi ng paligid.

Pero sa lahat ng tanawing ipinagmamalaki niya, wala raw tatalo sa tanawin ng Rosings. Sa pagitan ng mga puno sa tapat ng bahay ay kitang-kita ang napakagandang mansyon. 

Isa itong moderno at elegante na bahay na nakatayo sa bahagyang mataas na lugar, kaya lalo itong namumukod-tangi at kahanga-hanga sa buong paligid.

Pagkatapos ipakita ang hardin, gusto pa sana ni Mr. Collins na isama sila sa dalawa niyang parang. Pero dahil wala namang sapatos ang mga babae na angkop sa nagyeyelong damo, nagpasya silang bumalik na lang. 

Sumama si Sir William kay Mr. Collins, habang si Charlotte naman ang naglibot sa kanyang kapatid at kay Elizabeth sa loob ng bahay. Mukhang masaya siya dahil nagkaroon siya ng pagkakataong ipakita ang bahay nang wala ang asawa niyang laging nagsasalita.

Hindi kalakihan ang bahay, pero matibay ang pagkakagawa, praktikal, at napakaayos. Malinis at maingat ang pagkakaayos ng lahat ng gamit. 

Alam ni Elizabeth na si Charlotte ang dapat purihin sa pagiging komportable at maaliwalas ng bahay. Kapag wala si Mr. Collins, talagang ramdam ang tahimik at maginhawang kapaligiran. 

Dahil mukhang masaya naman si Charlotte, naisip ni Elizabeth na marahil ay nasanay na itong huwag pansinin ang mga nakakainis na ugali ng kanyang asawa.

Alam na rin ni Elizabeth na nasa lugar pa rin si Lady Catherine.

 Muli siyang napag-usapan habang naghahapunan sila, at agad namang sumingit si Mr. Collins sa usapan.

"Miss Elizabeth," sabi niya, "magkakaroon kayo ng karangalang makita si Lady Catherine de Bourgh sa simbahan sa darating na Linggo. 

Sigurado akong matutuwa kayo sa kanya. Napakabait at magiliw niya, at wala akong duda na bibigyan niya kayo ng pansin pagkatapos ng pagsamba.

 Naniniwala rin akong isasama niya kayo at ang pinsan kong si Maria sa bawat paanyaya na ibibigay niya habang narito kayo. Napakabuti ng pakikitungo niya sa mahal kong si Charlotte.

 Dalawang beses kaming nagha-hapunan sa Rosings bawat linggo, at hindi niya kami hinahayaang maglakad pauwi. Palagi niyang ipinapadala ang kanyang karwahe para ihatid kami."

"Naku, ang dapat kong sabihin ay isa lamang iyon sa mga karwahe ni Lady Catherine," mabilis na itinama ni Mr. Collins ang sarili. "Marami kasi siyang karwahe."

"Talagang kagalang-galang at matalino si Lady Catherine," dagdag ni Charlotte. "Napakabuti rin niyang kapitbahay at maalaga sa mga taong nasa paligid niya."

"Tama ka, mahal ko," sagot ni Mr. Collins. "Iyan mismo ang palagi kong sinasabi. Siya ang klase ng babaeng hindi mo kailanman masasobrahan sa paggalang."

Ang natitirang bahagi ng gabi ay ginugol nila sa pagkukuwentuhan tungkol sa mga balita mula sa Hertfordshire at sa pag-uusap muli ng mga bagay na naisulat na sa kanilang mga liham.

Nang matapos ang gabi at mag-isa na si Elizabeth sa kanyang silid, napaisip siya. Iniisip niya kung tunay bang masaya si Charlotte sa kanyang buhay.

 Hinangaan niya kung paano nito mahusay na napapangasiwaan ang asawa at kung paano ito nananatiling kalmado kahit madalas nakakainis ang ugali ni Mr. Collins. Kinailangan niyang aminin na mahusay talagang harapin ni Charlotte ang kanyang sitwasyon.

Inisip din ni Elizabeth kung paano kaya lilipas ang natitira niyang pamamalagi roon. Inaasahan na niya ang tahimik nilang pang-araw-araw na gawain, ang paulit-ulit na panggugulo ni Mr. Collins, at ang mga masasayang pagtitipon nila sa Rosings. 

Hindi nagtagal, nabuo na sa kanyang isip ang larawan kung paano maaaring mangyari ang lahat.

Kinabukasan, bandang tanghali, naghahanda si Elizabeth sa kanyang silid para mamasyal nang bigla siyang makarinig ng malalakas na ingay mula sa ibaba. 

Para bang nagkagulo ang buong bahay. Makalipas ang ilang sandali, may narinig siyang mabilis na tumatakbo paakyat ng hagdan habang malakas na tinatawag ang kanyang pangalan.

Binuksan niya ang pinto at nakita si Maria sa may hagdanan. Hinihingal ito sa sobrang pagmamadali at halatang sabik na sabik.

"Naku, Eliza!" sigaw ni Maria. "Bilisan mo! Halika agad sa silid-kainan. May napakagandang bagay kang kailangang makita! Hindi ko sasabihin kung ano iyon. Basta magmadali ka at bumaba ka na ngayon din!"

Paulit-ulit na tinanong ni Elizabeth si Maria kung ano ang nangyayari, pero ayaw nitong magsabi ng kahit ano. Kaya dali-dali silang bumaba papunta sa silid-kainan, na nakaharap sa daan, upang makita kung ano ba ang pinagkakaguluhan.

Pagdating nila, nakita nila ang dalawang babae na nakasakay sa isang maliit na karwaheng nakahinto sa tapat ng tarangkahan ng hardin.

"Iyon lang ba?" gulat na sabi ni Elizabeth. 

"Akala ko kung ano na ang nangyari. Inaasahan ko pa naman na baka nakapasok ang mga baboy sa hardin! Pero sina Lady Catherine at ang anak lang pala niya."

"Naku, mali ka!" sabi ni Maria, na halatang nagulat sa sinabi ni Elizabeth. "Hindi si Lady Catherine ang matandang babae. 

Si Mrs. Jenkinson iyon, na kasama nilang nakatira. Ang isa naman ay si Miss de Bourgh. Tingnan mo nga siya! Ang liit-liit niya. Sino ang mag-aakalang ganoon siya kapayat at kaliit?"

"Napakabastos naman," sabi ni Elizabeth. "Pinatatayo niya si Charlotte sa labas kahit napakalakas ng hangin. Bakit hindi na lang siya pumasok sa bahay?"

"Sabi ni Charlotte, bihira raw talagang pumasok si Miss de Bourgh," sagot ni Maria. "Malaking karangalan na nga raw kapag nag-abala siyang pumasok sa loob ng bahay."

"Nagugustuhan ko ang hitsura niya," sabi ni Elizabeth habang may naiisip na iba. "Mukha siyang sakitin at laging nakasimangot. 

Oo, bagay na bagay siya para sa kanya. Siya ang magiging tamang asawa para kay Mr. Collins."

Sa labas, magkatabing nakatayo sina Mr. Collins at Charlotte sa may tarangkahan habang nakikipag-usap sa dalawang babae. Samantala, si Sir William ay nakatayo sa pintuan at halatang humahanga sa mga taong nasa harap niya. 

Labis itong ikinatuwa ni Elizabeth dahil paulit-ulit na yumuyuko si Sir William tuwing mapapatingin sa kanyang direksyon si Miss de Bourgh.

Sa wakas, wala nang iba pang mapag-uusapan, kaya umalis na ang dalawang babae sakay ng kanilang karwahe. Bumalik naman sa loob ng bahay ang lahat.

Pagkakita ni Mr. Collins kina Elizabeth at Maria, agad niya silang binati at sinabing napakaswerte nila. Ipinaliwanag naman ni Charlotte ang dahilan ng kanyang kasabikan—naimbitahan ang buong grupo na maghapunan sa Rosings kinabukasan.

Pride at Bias Chapter 27

Walang masyadong nangyari sa pamilya Bennet noong Enero at Pebrero. Kadalasan, ang ginagawa lang nila ay maglakad papunta sa Meryton, kahit minsan maputik at malamig ang panahon.

Pagsapit ng Marso, naghahanda na si Elizabeth na bumisita kay Charlotte sa Hunsford. Noong una, hindi siya gaanong interesado sa pagpunta roon. Ngunit nang mapansin niyang talagang inaasahan ni Charlotte ang kanyang pagbisita, unti-unti rin siyang nasabik. Mas lalo niyang na-miss ang kanyang kaibigan at hindi na rin ganoon kalaki ang pagkainis niya kay Mr. Collins.

Naisip din niyang magandang pagkakataon ito para magkaroon ng pagbabago. Hindi rin naman kasi laging masaya ang pananatili sa bahay kasama ang kanyang ina at mga kapatid na mahirap pakisamahan. Bukod pa rito, madadaanan niya si Jane kaya magkakaroon siya ng pagkakataong makita itong muli.

Habang papalapit ang araw ng pag-alis, lalo siyang nasabik sa biyahe at malulungkot sana siya kung ito ay maaantala. Naging maayos ang lahat ng plano. Sasama siya kina Sir William at sa pangalawang anak nitong babae. Nadagdagan pa ang saya ng biyahe nang magpasya silang magpalipas ng isang gabi sa London, kaya halos perpekto na ang kanilang plano.

Ang tanging nakakalungkot ay ang pag-iwan sa kanyang ama. Sigurado siyang mami-miss siya nito. Nang dumating na ang oras ng kanyang pag-alis, ipinakita ng kanyang ama na ayaw pala talaga siyang paalisin. Sinabihan siya nitong sumulat habang nasa biyahe, at halos nangako pa itong sasagutin ang kanyang mga liham.

Magiliw ang naging pamamaalam nina Elizabeth at Mr. Wickham, lalo na sa panig ni Wickham. Kahit may iba na siyang pinagkakaabalahan, hindi niya nakalimutan na si Elizabeth ang unang babaeng nakakuha ng kanyang atensyon, ang unang nakinig at naawa sa kanya, at ang unang tunay niyang hinangaan. Bago sila maghiwalay, hinangad niya ang kaligayahan ni Elizabeth, pinaalalahanan siya tungkol sa maaaring asahan kay Lady Catherine de Bourgh, at pabirong sinabi na sana ay magkapareho pa rin sila ng opinyon tungkol sa kanya—at sa ibang tao. Dahil sa kanyang kabaitan at malasakit, lalo pang tumaas ang pagtingin ni Elizabeth sa kanya. Umalis siya na naniniwalang, mag-asawa man si Wickham o hindi, mananatili itong isang kaaya-aya at kahanga-hangang ginoo sa kanyang isipan.

Kinabukasan, mas lalo pang naging kaaya-aya si Wickham sa isip ni Elizabeth dahil sa kanyang mga kasabay sa biyahe. Kasama niya sina Sir William Lucas at ang anak nitong si Maria. Mabait si Maria, ngunit tulad ng kanyang ama, wala rin itong masyadong laman ang mga sinasabi. Wala silang naibahaging anumang kawili-wiling pag-uusapan, kaya ang pakikinig sa kanila ay halos kasinakapana-panabik lang ng kalampag ng karwaheng kanilang sinasakyan. Mahilig si Elizabeth sa mga taong medyo katawa-tawa ang ugali, pero matagal na niyang kilala si Sir William kaya sawa na siya sa mga kuwento nito. Wala na itong bagong maikukuwento tungkol sa pagkakaharap niya sa hari at sa pagiging knight niya, at maging ang kanyang magagalang na papuri ay parang luma at paulit-ulit na rin.

Magiliw ang naging pamamaalam nina Elizabeth at Mr. Wickham, lalo na sa panig ni Wickham. Kahit may iba na siyang pinagkakaabalahan, hindi niya nakalimutan na si Elizabeth ang unang babaeng nakakuha ng kanyang atensyon, ang unang nakinig at naawa sa kanya, at ang unang tunay niyang hinangaan. Bago sila maghiwalay, hinangad niya ang kaligayahan ni Elizabeth, pinaalalahanan siya tungkol sa maaaring asahan kay Lady Catherine de Bourgh, at pabirong sinabi na sana ay magkapareho pa rin sila ng opinyon tungkol sa kanya—at sa ibang tao. Dahil sa kanyang kabaitan at malasakit, lalo pang tumaas ang pagtingin ni Elizabeth sa kanya. Umalis siya na naniniwalang, mag-asawa man si Wickham o hindi, mananatili itong isang kaaya-aya at kahanga-hangang ginoo sa kanyang isipan.

Kinabukasan, mas lalo pang naging kaaya-aya si Wickham sa isip ni Elizabeth dahil sa kanyang mga kasabay sa biyahe. Kasama niya sina Sir William Lucas at ang anak nitong si Maria. Mabait si Maria, ngunit tulad ng kanyang ama, wala rin itong masyadong laman ang mga sinasabi. Wala silang naibahaging anumang kawili-wiling pag-uusapan, kaya ang pakikinig sa kanila ay halos kasinakapana-panabik lang ng kalampag ng karwaheng kanilang sinasakyan. Mahilig si Elizabeth sa mga taong medyo katawa-tawa ang ugali, pero matagal na niyang kilala si Sir William kaya sawa na siya sa mga kuwento nito. Wala na itong bagong maikukuwento tungkol sa pagkakaharap niya sa hari at sa pagiging knight niya, at maging ang kanyang magagalang na papuri ay parang luma at paulit-ulit na rin.

"Tita, sabihin mo nga," sabi ni Elizabeth, "ano ba talaga ang pagkakaiba ng pagpapakasal dahil sa pera at pagpapakasal dahil praktikal lang? Saan ba nagtatapos ang pagiging praktikal at nagsisimula ang pagiging sakim? Noong nakaraang Pasko, ayaw mong mapangasawa ako ni Wickham dahil hindi raw iyon magiging matalinong desisyon. Pero ngayon na may gusto siya sa isang babaeng may sampung libong pounds, iniisip mong pera lang ang habol niya."

"Kung sasabihin mo lang sa akin kung anong klaseng babae si Miss King, malalaman ko na kung ano ang iisipin ko," sagot ni Mrs. Gardiner.

"Sa pagkakaalam ko, mabait naman siya. Wala akong narinig na masama tungkol sa kanya."

"Pero hindi naman siya pinansin ni Wickham hanggang sa mamatay ang lolo nito at mamanahin niya ang perang iyon, tama ba?"

"Oo. Pero bakit naman niya papansinin noon? Kung hindi dapat siyang umibig sa akin dahil wala akong pera, bakit naman siya manliligaw sa isang babaeng hindi niya gusto at wala ring pera noong panahong iyon?"

"Pero parang hindi naman tama na agad niya itong niligawan pagkatapos nitong magmana ng kayamanan."

"Kapag ang isang tao ay gipit sa buhay, wala siyang oras para sundin ang lahat ng pormal na alituntunin ng lipunan," sagot ni Elizabeth. "Kung wala namang problema kay Miss King, bakit tayo ang mag-aalala?"

"Hindi ibig sabihin na tama ang ginawa niya dahil lang wala siyang reklamo," sabi ni Mrs. Gardiner. "Ipinapakita lang noon na may kulang din sa kanya—maaaring sa pag-iisip o sa damdamin."

"Sige na nga," natatawang sabi ni Elizabeth. "Ikaw na ang masunod. Sabihin na nating sakim si Wickham at uto-uto si Miss King."

"Hindi, Lizzy. Hindi iyon ang gusto kong isipin," sagot ni Mrs. Gardiner. "Nalulungkot lang ako sa ideyang baka masama pala talaga ang ugali ng isang binatang matagal na nating kilala sa Derbyshire."

"Tita, sabihin mo nga," sabi ni Elizabeth, "ano ba talaga ang pagkakaiba ng pagpapakasal dahil sa pera at pagpapakasal dahil praktikal lang? Saan ba nagtatapos ang pagiging praktikal at nagsisimula ang pagiging sakim? Noong nakaraang Pasko, ayaw mong mapangasawa ako ni Wickham dahil hindi raw iyon magiging matalinong desisyon. Pero ngayon na may gusto siya sa isang babaeng may sampung libong pounds, iniisip mong pera lang ang habol niya."

"Kung sasabihin mo lang sa akin kung anong klaseng babae si Miss King, malalaman ko na kung ano ang iisipin ko," sagot ni Mrs. Gardiner.

"Sa pagkakaalam ko, mabait naman siya. Wala akong narinig na masama tungkol sa kanya."

"Pero hindi naman siya pinansin ni Wickham hanggang sa mamatay ang lolo nito at mamanahin niya ang perang iyon, tama ba?"

"Oo. Pero bakit naman niya papansinin noon? Kung hindi dapat siyang umibig sa akin dahil wala akong pera, bakit naman siya manliligaw sa isang babaeng hindi niya gusto at wala ring pera noong panahong iyon?"

"Pero parang hindi naman tama na agad niya itong niligawan pagkatapos nitong magmana ng kayamanan."

"Kapag ang isang tao ay gipit sa buhay, wala siyang oras para sundin ang lahat ng pormal na alituntunin ng lipunan," sagot ni Elizabeth. "Kung wala namang problema kay Miss King, bakit tayo ang mag-aalala?"

"Hindi ibig sabihin na tama ang ginawa niya dahil lang wala siyang reklamo," sabi ni Mrs. Gardiner. "Ipinapakita lang noon na may kulang din sa kanya—maaaring sa pag-iisip o sa damdamin."

"Sige na nga," natatawang sabi ni Elizabeth. "Ikaw na ang masunod. Sabihin na nating sakim si Wickham at uto-uto si Miss King."

"Hindi, Lizzy. Hindi iyon ang gusto kong isipin," sagot ni Mrs. Gardiner. "Nalulungkot lang ako sa ideyang baka masama pala talaga ang ugali ng isang binatang matagal na nating kilala sa Derbyshire."

Huwag sana tayong maging katulad ng ibang biyahero na pag-uwi ay magulo at nakakaumay ang mga kuwento.

Pride at Bias Chapter 26

Mrs. Gardiner:

"Lizzy, alam kong matalino ka at hindi ka basta-basta maiinlove dahil lang pinagbawalan ka. Kaya sasabihin ko nang diretso: mag-ingat ka. Huwag mong hayaang mahulog ang loob mo kay Mr. Wickham, at huwag mo ring hikayatin na mahulog siya sa'yo. Wala akong masamang masasabi tungkol sa kanya—mabait at kaakit-akit siyang binata. Kung may sapat lang siyang yaman, sasabihin kong bagay talaga kayo. Pero sa sitwasyon niya ngayon, hindi magiging praktikal ang relasyon ninyo. Gamitin mo ang isip mo. Nagtitiwala ang ama mo na gagawa ka ng tamang desisyon, kaya huwag mo siyang biguin."

Elizabeth:

"Naku, Tita, seryoso ka talaga."

Mrs. Gardiner:

"Oo, at sana maging seryoso ka rin."

Elizabeth:

"Huwag kang mag-alala. Aalagaan ko ang sarili ko, pati si Mr. Wickham. Sisiguraduhin kong hindi siya maiinlove sa akin, kung kaya kong pigilan."

Mrs. Gardiner:

"Lizzy, hindi ka pa rin seryoso."

Elizabeth:

"Pasensya na, hayaan mong subukan kong ipaliwanag ulit. Sa ngayon, hindi ako in love kay Mr. Wickham. Hindi talaga. Pero aaminin ko, siya ang pinaka-kaaya-aya at pinakamasarap kasama sa lahat ng lalaking nakilala ko. At kung sakaling totoong mahulog ang loob niya sa akin, sa tingin ko mas mabuti pang huwag na lang. Alam kong hindi iyon magiging praktikal. Hay, kasalanan talaga ng nakakainis na si Mr. Darcy!"

"Napakalaki ng tiwala ng tatay ko sa akin, at ayokong mawala ang respeto niya. Pero gusto rin naman niya si Mr. Wickham."

"Sa madaling salita, Tita, ayokong maging dahilan ng kalungkutan ninyo. Pero araw-araw naman nating nakikita na kapag nagmamahalan ang dalawang tao, hindi sila napipigilan ng kakulangan sa pera para magpakasal o magkasundo. Kaya paano ko maipapangako na mas magiging matalino ako kaysa sa marami, kung sakaling matukso akong mahalin siya? At paano ko malalaman na mas tama ngang pigilan ang sarili ko?"

"Ang maipapangako ko lang ay hindi ako magmamadali. Hindi ko agad iisipin na ako ang pinakamahalagang babae sa kanya. Kapag magkasama kami, pipilitin kong huwag magpadala sa mga pangarap o damdamin. Gagawin ko ang lahat ng makakaya ko."

Mrs. Gardiner:

"Siguro mas mabuti rin kung hindi mo siya masyadong hinihikayat na pumunta rito. Kahit papaano, huwag mong paalalahanan ang nanay mo na imbitahan siya."

Elizabeth (nakangiting parang nahuli):

"Tulad ng ginawa ko noong isang araw? Tama ka. Mas mabuting tigilan ko na iyon. Pero huwag mong isipin na palagi siyang narito dahil sa akin. Madalas lang siyang naimbitahan nitong linggo dahil nandito kayo. Alam mo naman si Mama, gusto niyang laging may kasama at may bisita ang kanyang mga kaibigan."

"Pero seryoso, ipinapangako ko sa iyo na susubukan kong gawin ang sa tingin ko ay pinakamatalinong desisyon. Sana ay panatag ka na ngayon."

Pinanatag ni Mrs. Gardiner si Elizabeth at sinabing kuntento na siya sa mga ipinangako nito. Nagpasalamat naman si Elizabeth sa kanyang tiyahin dahil sa maingat at mabuting payo nito. Naghiwalay sila nang walang samaan ng loob—isang bihirang pagkakataon na ang isang tao ay pinayuhan tungkol sa pag-ibig at tinanggap iyon nang hindi nagtatampo.

Hindi nagtagal, bumalik si Mr. Collins sa Hertfordshire matapos umalis ang mga Gardiner at si Jane. Pero dahil nakituloy siya sa pamilya Lucas, hindi ito naging abala kay Mrs. Bennet.

Palapit na ang kasal nina Mr. Collins at Charlotte Lucas. Sa wakas ay tinanggap na ni Mrs. Bennet na wala na siyang magagawa para pigilan ito. Gayunpaman, may halong pagkainis pa rin siya at paulit-ulit na sinasabi, "Sana maging masaya sila," pero halatang hindi niya iyon taos-pusong sinasabi.

Nakatakda ang kasal sa Huwebes, kaya noong Miyerkules ay dumalaw si Charlotte upang magpaalam. Nang oras nang umalis siya, nahiya si Elizabeth sa malamig at pilit na pagbati ng kanyang ina. Dahil tunay siyang nalungkot sa paghihiwalay nila ng kaibigan, sinamahan niya si Charlotte palabas ng bahay.

Habang magkasama silang bumababa ng hagdan, sinabi ni Charlotte,

"Umaasa akong madalas mo akong susulatan, Eliza."

Sumagot si Elizabeth,

"Siyempre naman."

May isa pang hiling si Charlotte.

"Pwede bang bumisita ka rin sa akin?"

Sabi ni Elizabeth,

"Sigurado naman akong madalas pa tayong magkikita rito sa Hertfordshire."

Ngunit sinabi ni Charlotte,

"Mukhang matatagal pa ako sa Kent. Kaya ipangako mo na pupunta ka sa Hunsford para bisitahin ako."

Ayaw sanang mangako ni Elizabeth dahil naiisip niyang hindi magiging masaya ang pagbisita sa bahay nina Charlotte at Mr. Collins. Pero bilang mabuting kaibigan, hindi niya kayang tumanggi.

Dagdag pa ni Charlotte,

"Pupunta sina Papa at Maria sa akin sa Marso. Sana sumama ka rin. Maniwala ka, Eliza, magiging malugod kitang tatanggapin tulad nila."

Pinanatag ni Mrs. Gardiner si Elizabeth at sinabing kuntento na siya sa mga ipinangako nito. Nagpasalamat naman si Elizabeth sa kanyang tiyahin dahil sa maingat at mabuting payo nito. Naghiwalay sila nang walang samaan ng loob—isang bihirang pagkakataon na ang isang tao ay pinayuhan tungkol sa pag-ibig at tinanggap iyon nang hindi nagtatampo.

Hindi nagtagal, bumalik si Mr. Collins sa Hertfordshire matapos umalis ang mga Gardiner at si Jane. Pero dahil nakituloy siya sa pamilya Lucas, hindi ito naging abala kay Mrs. Bennet.

Palapit na ang kasal nina Mr. Collins at Charlotte Lucas. Sa wakas ay tinanggap na ni Mrs. Bennet na wala na siyang magagawa para pigilan ito. Gayunpaman, may halong pagkainis pa rin siya at paulit-ulit na sinasabi, "Sana maging masaya sila," pero halatang hindi niya iyon taos-pusong sinasabi.

Nakatakda ang kasal sa Huwebes, kaya noong Miyerkules ay dumalaw si Charlotte upang magpaalam. Nang oras nang umalis siya, nahiya si Elizabeth sa malamig at pilit na pagbati ng kanyang ina. Dahil tunay siyang nalungkot sa paghihiwalay nila ng kaibigan, sinamahan niya si Charlotte palabas ng bahay.

Habang magkasama silang bumababa ng hagdan, sinabi ni Charlotte,

"Umaasa akong madalas mo akong susulatan, Eliza."

Sumagot si Elizabeth,

"Siyempre naman."

May isa pang hiling si Charlotte.

"Pwede bang bumisita ka rin sa akin?"

Sabi ni Elizabeth,

"Sigurado naman akong madalas pa tayong magkikita rito sa Hertfordshire."

Ngunit sinabi ni Charlotte,

"Mukhang matatagal pa ako sa Kent. Kaya ipangako mo na pupunta ka sa Hunsford para bisitahin ako."

Ayaw sanang mangako ni Elizabeth dahil naiisip niyang hindi magiging masaya ang pagbisita sa bahay nina Charlotte at Mr. Collins. Pero bilang mabuting kaibigan, hindi niya kayang tumanggi.

Dagdag pa ni Charlotte,

"Pupunta sina Papa at Maria sa akin sa Marso. Sana sumama ka rin. Maniwala ka, Eliza, magiging malugod kitang tatanggapin tulad nila."

Nakapagsulat na si Jane kay Elizabeth ng maikling liham upang ipaalam na ligtas siyang nakarating sa London. Sabik na sabik si Elizabeth sa susunod nitong sulat dahil umaasa siyang may balita na ito tungkol sa pamilya Bingley.

Ngunit hindi naging maganda ang balita.

Isang linggo nang nasa London si Jane, pero hindi pa rin siya nakikita o kinakausap ni Caroline Bingley. Gayunpaman, dahil likas na mabait at positibo si Jane, inisip niyang baka nawala lang ang huli niyang liham kaya hindi alam ni Caroline na nasa London na siya.

Sumulat si Jane:

"Pupunta bukas ang tiyahin ko sa bahaging iyon ng lungsod, kaya sasamantalahin ko ang pagkakataon para dumaan sa bahay ni Caroline sa Grosvenor Street."

Pagkatapos ng pagbisita, muli siyang sumulat:

"Mukhang wala sa magandang mood si Caroline, pero masaya naman siyang makita ako. Pinagsabihan pa niya ako kung bakit hindi ko raw ipinaalam na pupunta ako sa London. Kaya tama nga ang hinala ko—hindi niya natanggap ang huli kong liham."

"Siyempre, nagtanong ako tungkol sa kapatid niyang si Mr. Bingley. Mabuti naman daw siya, pero sobrang abala niya kasama si Mr. Darcy kaya halos hindi na rin siya nakikita ng kanyang mga kapatid."

"Nalaman ko ring darating si Miss Darcy para maghapunan. Sana makita ko rin siya. Hindi rin ako nagtagal dahil aalis na sina Caroline at Mrs. Hurst. Sigurado akong magkikita ulit kami sa lalong madaling panahon."

Pagkabasa ni Elizabeth ng liham, napailing na lang siya.

Hindi siya naniwala sa paliwanag ni Caroline. Para sa kanya, malinaw na sinasadya nitong ilayo si Jane kay Mr. Bingley. Pakiramdam niya ay hindi man lang alam ni Mr. Bingley na nasa London si Jane, at malalaman lamang niya iyon kung sakaling magkataon o aksidente silang magkita.

Lumipas ang apat na linggo, pero hindi pa rin nakita ni Jane si Mr. Bingley.

Sinubukan niyang kumbinsihin ang sarili na hindi siya nalulungkot, ngunit hindi na niya maikakaila na tila iniiwasan na siya ni Caroline Bingley. Sa loob ng dalawang linggo, tuwing umaga ay umaasa siyang bibisita si Caroline, at tuwing gabi naman ay gumagawa siya ng iba't ibang dahilan para ipaliwanag kung bakit hindi ito dumating.

Sa wakas, dumalaw rin si Caroline. Ngunit maikli lamang ang kanyang pagbisita, at halatang nagbago na ang kanyang pakikitungo. Pormal, malamig, at parang wala na itong interes na maging malapit kay Jane.

Sa liham niya kay Elizabeth, isinulat ni Jane:

"Alam kong hindi ka matutuwa na tama ka at mali ako. Inaamin kong nagkamali ako sa pag-aakalang tunay na kaibigan ko si Caroline. Pero sana huwag mong isipin na naging matigas ang ulo ko. Sa paraan ng pakikitungo niya sa akin noon, natural lang naman na pagkatiwalaan ko siya."

"Hindi ko maintindihan kung bakit siya mismo ang unang lumapit at naging malapit sa akin kung ganito rin pala ang mangyayari. At sa totoo lang, kung maulit ang parehong sitwasyon, malamang magtitiwala pa rin ako sa kanya."

"Kahapon lang niya ibinalik ang pagbisita ko. Sa lahat ng panahong iyon, wala man lang siyang ipinadalang liham o mensahe. Nang dumating siya, halatang wala siyang ganang makita ako. Nagbigay lang siya ng maikling paumanhin at hindi man lang nagpahiwatig na gusto niya akong makitang muli. Sobrang iba na siya kaya napagpasyahan kong huwag na lang ipagpatuloy ang aming pagkakaibigan."

"Naaawa ako sa kanya kahit hindi ko maiwasang sisihin siya. Siya ang unang naging malapit sa akin. Pero naniniwala akong ginagawa niya ito dahil nag-aalala siya para sa kanyang kapatid. Bilang isang mapagmahal na kapatid, natural lang na gusto niya ang pinakamabuti para rito."

"Ang hindi ko maintindihan ay kung bakit nag-aalala pa rin siya. Kung totoong may nararamdaman si Mr. Bingley para sa akin, matagal na sana kaming nagkita. Sigurado akong alam niyang nasa London ako dahil may nasabi mismo si Caroline na nagpapatunay nito."

"Pero sa paraan ng pagsasalita niya, parang gusto niyang paniwalain ang sarili na si Mr. Bingley ay may gusto kay Miss Darcy. Hindi ko maintindihan. Kung hindi lang ako natatakot humusga nang mali, iisipin kong may panlilinlang na nangyayari."

"Susubukan kong kalimutan ang lahat ng ito at isipin na lang ang mga bagay na nagpapasaya sa akin—ang pagmamahal mo at ang walang sawang kabaitan nina Tiyo at Tiya."

"Pakisulatan mo ako agad. Nabanggit din ni Caroline na baka hindi na bumalik si Mr. Bingley sa Netherfield at baka tuluyan na niyang iwan ang bahay, pero hindi rin siya sigurado. Mas mabuting huwag na muna nating pag-usapan iyon."

"Natutuwa akong magaganda ang balita mo tungkol sa mga kaibigan natin sa Hunsford. Sana ay bumisita ka sa kanila kasama sina Sir William at Maria. Sigurado akong magiging maganda ang pananatili mo roon."

Nalungkot si Elizabeth nang mabasa niya ang liham ni Jane, ngunit gumaan din ang kanyang pakiramdam nang maisip niyang hindi na muling maloloko ang kapatid niya, lalo na ni Caroline Bingley.

Tungkol naman kay Mr. Bingley, tuluyan na siyang nawalan ng pag-asa. Ayaw na rin niyang magkabalikan pa ito at si Jane. Habang mas iniisip niya ang ugali ni Bingley, mas bumababa ang tingin niya rito. Sa katunayan, halos gusto pa niyang magkatuluyan si Mr. Bingley at si Miss Darcy. Ayon kasi kay Wickham, mayaman at mahusay si Miss Darcy, at iniisip ni Elizabeth na baka balang araw ay pagsisihan ni Bingley ang pagkawala ng isang mabait at tapat na babae tulad ni Jane.

Pagkaraan ng ilang panahon, pinaalalahanan ni Mrs. Gardiner si Elizabeth tungkol sa pangako nitong mag-ingat kay Mr. Wickham at tinanong kung ano na ang nangyayari sa pagitan nila.

May naibalita naman si Elizabeth na tiyak na ikatutuwa ng kanyang tiyahin, kahit hindi iyon ang gusto niya noong una.

Unti-unti nang nawala ang espesyal na pagtrato ni Mr. Wickham sa kanya. Hindi na ito nanliligaw at ibinibigay na ngayon ang atensyon nito sa ibang babae.

Napansin ni Elizabeth ang pagbabago, pero ikinagulat niya na hindi naman siya gaanong nasaktan. Doon niya napagtanto na hindi pala malalim ang nararamdaman niya kay Wickham. Mas nasiyahan pa siya sa pag-iisip na kung hindi lang naging hadlang ang pera, malamang siya ang pipiliin nito.

Ang bagong babaeng nililigawan ni Wickham ay kamakailan lamang nagmana ng sampung libong pounds, kaya bigla itong naging napakagandang mapapangasawa para sa isang lalaking naghahanap ng seguridad sa buhay.

Sa halip na magalit, naunawaan ni Elizabeth ang naging desisyon ni Wickham. Hindi niya ito hinusgahan nang mabigat. Para sa kanya, natural lang na hangarin ng isang tao ang pinansyal na kasiguruhan.

Iniisip pa nga niyang baka nahirapan din si Wickham na isuko ang posibilidad na maging sila. Ngunit tinanggap niya na ang pagpili nito ay isang praktikal at makatuwirang desisyon para sa kanilang dalawa.

At sa huli, taos-puso niyang hiniling na sana ay maging masaya si Wickham.

Nalungkot si Elizabeth nang mabasa niya ang liham ni Jane, ngunit gumaan din ang kanyang pakiramdam nang maisip niyang hindi na muling maloloko ang kapatid niya, lalo na ni Caroline Bingley.

Tungkol naman kay Mr. Bingley, tuluyan na siyang nawalan ng pag-asa. Ayaw na rin niyang magkabalikan pa ito at si Jane. Habang mas iniisip niya ang ugali ni Bingley, mas bumababa ang tingin niya rito. Sa katunayan, halos gusto pa niyang magkatuluyan si Mr. Bingley at si Miss Darcy. Ayon kasi kay Wickham, mayaman at mahusay si Miss Darcy, at iniisip ni Elizabeth na baka balang araw ay pagsisihan ni Bingley ang pagkawala ng isang mabait at tapat na babae tulad ni Jane.

Pagkaraan ng ilang panahon, pinaalalahanan ni Mrs. Gardiner si Elizabeth tungkol sa pangako nitong mag-ingat kay Mr. Wickham at tinanong kung ano na ang nangyayari sa pagitan nila.

May naibalita naman si Elizabeth na tiyak na ikatutuwa ng kanyang tiyahin, kahit hindi iyon ang gusto niya noong una.

Unti-unti nang nawala ang espesyal na pagtrato ni Mr. Wickham sa kanya. Hindi na ito nanliligaw at ibinibigay na ngayon ang atensyon nito sa ibang babae.

Napansin ni Elizabeth ang pagbabago, pero ikinagulat niya na hindi naman siya gaanong nasaktan. Doon niya napagtanto na hindi pala malalim ang nararamdaman niya kay Wickham. Mas nasiyahan pa siya sa pag-iisip na kung hindi lang naging hadlang ang pera, malamang siya ang pipiliin nito.

Ang bagong babaeng nililigawan ni Wickham ay kamakailan lamang nagmana ng sampung libong pounds, kaya bigla itong naging napakagandang mapapangasawa para sa isang lalaking naghahanap ng seguridad sa buhay.

Sa halip na magalit, naunawaan ni Elizabeth ang naging desisyon ni Wickham. Hindi niya ito hinusgahan nang mabigat. Para sa kanya, natural lang na hangarin ng isang tao ang pinansyal na kasiguruhan.

Iniisip pa nga niyang baka nahirapan din si Wickham na isuko ang posibilidad na maging sila. Ngunit tinanggap niya na ang pagpili nito ay isang praktikal at makatuwirang desisyon para sa kanilang dalawa.

At sa huli, taos-puso niyang hiniling na sana ay maging masaya si Wickham.

Pride at Bias Chapter 25

Pagkatapos ng isang linggo na puno ng pagpapahayag ng pag-ibig at masayang plano, kinailangang humiwalay si Ginoong Collins sa kanyang minamahal na si Charlotte nang dumating ang Sabado. Gayunpaman, napapalubag ang lungkot sa pag-iisip ng paghahanda para sa kanyang magiging asawa—umaasa siyang sa kanyang pagbabalik sa Hertfordshire, malapit nang itakda ang araw na magiging pinakamasayang araw niya. Nagpaalam siya sa kanyang mga kamag-anak sa Longbourn nang may kasamang solemnidad, muling hiniling ang kalusugan at kaligayahan sa kanyang mga pinsan, at nangakong magpapadala ng isa pang liham pasasalamat kay Ginoo Bennet.

Noong sumunod na Lunes, buong galak na sinalubong ni Ginang Bennet ang kanyang kapatid at asawa nito, na karaniwang dumarating upang ipagdiwang ang Pasko sa Longbourn. Si Ginoo Gardiner ay isang mahinahong, maginoong tao, higit na kahusayan kaysa sa kanyang kapatid sa kalikasan at edukasyon. Magugulat ang mga ginang sa Netherfield na malaman na ang isang lalaking namumuhay sa kalakalan, at nakatira sa tabi ng kanyang mga bodega, ay maaaring maging maayos ang pag-uugali at kaaya-aya. Si Ginang Gardiner, na ilang taon ang nakabata kay Ginang Bennet at Ginang Philips, ay mabait, matalino, at eleganteng babae—paborito ng mga pamangkin sa Longbourn. Lalo na sa dalawa sa mga nakatatanda, may malalim na pagmamahalan; madalas silang manatili sa kanya sa lungsod.

Pagkatapos ng isang linggo na puno ng pagpapahayag ng pag-ibig at masayang plano, kinailangang humiwalay si Ginoong Collins sa kanyang minamahal na si Charlotte nang dumating ang Sabado. Gayunpaman, napapalubag ang lungkot sa pag-iisip ng paghahanda para sa kanyang magiging asawa—umaasa siyang sa kanyang pagbabalik sa Hertfordshire, malapit nang itakda ang araw na magiging pinakamasayang araw niya. Nagpaalam siya sa kanyang mga kamag-anak sa Longbourn nang may kasamang solemnidad, muling hiniling ang kalusugan at kaligayahan sa kanyang mga pinsan, at nangakong magpapadala ng isa pang liham pasasalamat kay Ginoo Bennet.

Noong sumunod na Lunes, buong galak na sinalubong ni Ginang Bennet ang kanyang kapatid at asawa nito, na karaniwang dumarating upang ipagdiwang ang Pasko sa Longbourn. Si Ginoo Gardiner ay isang mahinahong, maginoong tao, higit na kahusayan kaysa sa kanyang kapatid sa kalikasan at edukasyon. Magugulat ang mga ginang sa Netherfield na malaman na ang isang lalaking namumuhay sa kalakalan, at nakatira sa tabi ng kanyang mga bodega, ay maaaring maging maayos ang pag-uugali at kaaya-aya. Si Ginang Gardiner, na ilang taon ang nakabata kay Ginang Bennet at Ginang Philips, ay mabait, matalino, at eleganteng babae—paborito ng mga pamangkin sa Longbourn. Lalo na sa dalawa sa mga nakatatanda, may malalim na pagmamahalan; madalas silang manatili sa kanya sa lungsod.

“Hindi ko naman sinisisi si Jane,” sabi niya. “Kung nagkaroon lang siya ng pagkakataon, siguradong napangasawa niya si Mr. Bingley. Pero, Lizzy! Napakahirap isipin na sana’y asawa na siya ngayon ni Mr. Collins kung hindi lang siya tumanggi sa alok nito. Dito mismo sa silid na ito siya niligawan, pero hindi niya tinanggap.

“Dahil doon, mauunang ikasal ang anak ni Lady Lucas kaysa sa anak ko, at mananatili pa ring nakatali ang Longbourn estate sa parehong mana. Talagang marunong ang pamilya Lucas na unahin ang sarili nilang kapakanan. Nakakalungkot mang sabihin, pero ganoon sila. Naiinis at nalulungkot ako na parang laging napupunta sa iba ang gusto ko para sa sarili kong pamilya, habang ang mga kapitbahay natin ay sarili lang ang iniisip.

“Pero malaking ginhawa ang pagdating mo ngayon, at natutuwa akong marinig ang ibinalita mo tungkol sa mahahabang manggas.”

Si Mrs. Gardiner ay alam na ang karamihan sa balitang ito mula sa mga liham nina Jane at Elizabeth, kaya maikli lamang ang isinagot niya sa kanyang kapatid at agad na iniba ang usapan bilang paggalang sa kanyang mga pamangkin.

Nang magkausap na sila ni Elizabeth nang sila na lamang ang dalawa, sinabi niya, “Mukhang magiging mabuting magkapareha sina Jane at Mr. Bingley, kaya nalulungkot akong hindi ito natuloy. Pero madalas talagang mangyari ang mga ganitong bagay. Ang isang binatang tulad ni Mr. Bingley ay madaling mahulog sa isang magandang dalaga sa loob lamang ng ilang linggo, at kapag nagkalayo sila dahil sa pagkakataon, ganoon din kadali para sa kanya na makalimot. Karaniwan na ang ganitong pabago-bagong damdamin.”

“Magandang pampalubag-loob iyan sa ibang sitwasyon,” sabi ni Elizabeth, “pero hindi iyon ang nangyari sa amin. Hindi aksidente ang pagkawala ni Mr. Bingley. Hindi naman basta-basta napapapayag ang isang mayamang binata na kalimutan ang babaeng mahal na mahal niya ilang araw lang ang nakalipas dahil lang sa impluwensya ng mga kaibigan.”

“Pero ang linyang ‘mahal na mahal’ ay sobrang gamit na at napakalabo ng ibig sabihin,” sagot ni Mrs. Gardiner. “Madalas itong gamitin kahit sa damdaming nabuo lang matapos ang kalahating oras na pagkakakilala, gaya ng tunay at malalim na pag-ibig. Kaya nga, gaano ba talaga kalalim ang naramdaman ni Mr. Bingley?”

“Wala pa akong nakitang mas halatang nahuhulog sa pag-ibig,” sagot ni Elizabeth. “Halos hindi na niya pinapansin ang ibang tao at si Jane lang ang laging nasa isip niya. Sa bawat pagkikita nila, lalo itong nagiging malinaw. Sa sarili niyang sayawan, dalawa o tatlong babae pa ang hindi niya niyaya dahil mas nakatuon siya kay Jane. Dalawang beses ko rin siyang kinausap pero hindi man lang niya ako narinig. Hindi ba sapat na ebidensya iyon? Hindi ba’t ang pagiging walang pakialam sa lahat ng iba ay isa sa mga palatandaan ng pag-ibig?”

“Naku, oo,” nakangiting sagot ni Mrs. Gardiner. “Kung ganoon nga ang klase ng pag-ibig niya. Kawawa si Jane. Nalulungkot ako para sa kanya dahil sa ugali niya, malamang hindi siya agad makaka-move on. Mas mabuti pang ikaw ang nakaranas niyan, Lizzy—malamang natawanan mo na lang ang sarili mo at nakalimutan mo agad.”

“Sa tingin mo kaya, papayag siyang sumama sa atin pabalik? Baka makatulong ang pagbabago ng kapaligiran. At baka ang kaunting paglayo sa bahay ang pinakamainam na paraan para gumaan ang pakiramdam niya.”

Tuwang-tuwa si Elizabeth sa mungkahing iyon at naniniwala siyang papayag kaagad ang kanyang kapatid.

“At sana,” dagdag pa ni Mrs. Gardiner, “hindi na siya maimpluwensyahan ng anumang pag-asa tungkol sa binatang iyon. Magkaiba ang lugar na tinitirhan natin, magkaiba ang mga kakilala natin, at alam mo namang bihira tayong lumabas. Napakaliit ng posibilidad na magkita silang muli—maliban na lang kung si Mr. Bingley mismo ang kusang pumunta upang makita siya.”

Writing

“Magandang pampalubag-loob iyan sa ibang sitwasyon,” sabi ni Elizabeth, “pero hindi iyon ang nangyari sa amin. Hindi aksidente ang pagkawala ni Mr. Bingley. Hindi naman basta-basta napapapayag ang isang mayamang binata na kalimutan ang babaeng mahal na mahal niya ilang araw lang ang nakalipas dahil lang sa impluwensya ng mga kaibigan.”

“Pero ang linyang ‘mahal na mahal’ ay sobrang gamit na at napakalabo ng ibig sabihin,” sagot ni Mrs. Gardiner. “Madalas itong gamitin kahit sa damdaming nabuo lang matapos ang kalahating oras na pagkakakilala, gaya ng tunay at malalim na pag-ibig. Kaya nga, gaano ba talaga kalalim ang naramdaman ni Mr. Bingley?”

“Wala pa akong nakitang mas halatang nahuhulog sa pag-ibig,” sagot ni Elizabeth. “Halos hindi na niya pinapansin ang ibang tao at si Jane lang ang laging nasa isip niya. Sa bawat pagkikita nila, lalo itong nagiging malinaw. Sa sarili niyang sayawan, dalawa o tatlong babae pa ang hindi niya niyaya dahil mas nakatuon siya kay Jane. Dalawang beses ko rin siyang kinausap pero hindi man lang niya ako narinig. Hindi ba sapat na ebidensya iyon? Hindi ba’t ang pagiging walang pakialam sa lahat ng iba ay isa sa mga palatandaan ng pag-ibig?”

“Naku, oo,” nakangiting sagot ni Mrs. Gardiner. “Kung ganoon nga ang klase ng pag-ibig niya. Kawawa si Jane. Nalulungkot ako para sa kanya dahil sa ugali niya, malamang hindi siya agad makaka-move on. Mas mabuti pang ikaw ang nakaranas niyan, Lizzy—malamang natawanan mo na lang ang sarili mo at nakalimutan mo agad.”

“Sa tingin mo kaya, papayag siyang sumama sa atin pabalik? Baka makatulong ang pagbabago ng kapaligiran. At baka ang kaunting paglayo sa bahay ang pinakamainam na paraan para gumaan ang pakiramdam niya.”

Tuwang-tuwa si Elizabeth sa mungkahing iyon at naniniwala siyang papayag kaagad ang kanyang kapatid.

“At sana,” dagdag pa ni Mrs. Gardiner, “hindi na siya maimpluwensyahan ng anumang pag-asa tungkol sa binatang iyon. Magkaiba ang lugar na tinitirhan natin, magkaiba ang mga kakilala natin, at alam mo namang bihira tayong lumabas. Napakaliit ng posibilidad na magkita silang muli—maliban na lang kung si Mr. Bingley mismo ang kusang pumunta upang makita siya.”

Writing

“Magandang pampalubag-loob iyan sa ibang sitwasyon,” sabi ni Elizabeth, “pero hindi iyon ang nangyari sa amin. Hindi aksidente ang pagkawala ni Mr. Bingley. Hindi naman basta-basta napapapayag ang isang mayamang binata na kalimutan ang babaeng mahal na mahal niya ilang araw lang ang nakalipas dahil lang sa impluwensya ng mga kaibigan.”

“Pero ang linyang ‘mahal na mahal’ ay sobrang gamit na at napakalabo ng ibig sabihin,” sagot ni Mrs. Gardiner. “Madalas itong gamitin kahit sa damdaming nabuo lang matapos ang kalahating oras na pagkakakilala, gaya ng tunay at malalim na pag-ibig. Kaya nga, gaano ba talaga kalalim ang naramdaman ni Mr. Bingley?”

“Wala pa akong nakitang mas halatang nahuhulog sa pag-ibig,” sagot ni Elizabeth. “Halos hindi na niya pinapansin ang ibang tao at si Jane lang ang laging nasa isip niya. Sa bawat pagkikita nila, lalo itong nagiging malinaw. Sa sarili niyang sayawan, dalawa o tatlong babae pa ang hindi niya niyaya dahil mas nakatuon siya kay Jane. Dalawang beses ko rin siyang kinausap pero hindi man lang niya ako narinig. Hindi ba sapat na ebidensya iyon? Hindi ba’t ang pagiging walang pakialam sa lahat ng iba ay isa sa mga palatandaan ng pag-ibig?”

“Naku, oo,” nakangiting sagot ni Mrs. Gardiner. “Kung ganoon nga ang klase ng pag-ibig niya. Kawawa si Jane. Nalulungkot ako para sa kanya dahil sa ugali niya, malamang hindi siya agad makaka-move on. Mas mabuti pang ikaw ang nakaranas niyan, Lizzy—malamang natawanan mo na lang ang sarili mo at nakalimutan mo agad.”

“Sa tingin mo kaya, papayag siyang sumama sa atin pabalik? Baka makatulong ang pagbabago ng kapaligiran. At baka ang kaunting paglayo sa bahay ang pinakamainam na paraan para gumaan ang pakiramdam niya.”

Tuwang-tuwa si Elizabeth sa mungkahing iyon at naniniwala siyang papayag kaagad ang kanyang kapatid.

“At sana,” dagdag pa ni Mrs. Gardiner, “hindi na siya maimpluwensyahan ng anumang pag-asa tungkol sa binatang iyon. Magkaiba ang lugar na tinitirhan natin, magkaiba ang mga kakilala natin, at alam mo namang bihira tayong lumabas. Napakaliit ng posibilidad na magkita silang muli—maliban na lang kung si Mr. Bingley mismo ang kusang pumunta upang makita siya.”

“Magandang pampalubag-loob iyan sa ibang sitwasyon,” sabi ni Elizabeth, “pero hindi iyon ang nangyari sa amin. Hindi aksidente ang pagkawala ni Mr. Bingley. Hindi naman basta-basta napapapayag ang isang mayamang binata na kalimutan ang babaeng mahal na mahal niya ilang araw lang ang nakalipas dahil lang sa impluwensya ng mga kaibigan.”

“Pero ang linyang ‘mahal na mahal’ ay sobrang gamit na at napakalabo ng ibig sabihin,” sagot ni Mrs. Gardiner. “Madalas itong gamitin kahit sa damdaming nabuo lang matapos ang kalahating oras na pagkakakilala, gaya ng tunay at malalim na pag-ibig. Kaya nga, gaano ba talaga kalalim ang naramdaman ni Mr. Bingley?”

“Wala pa akong nakitang mas halatang nahuhulog sa pag-ibig,” sagot ni Elizabeth. “Halos hindi na niya pinapansin ang ibang tao at si Jane lang ang laging nasa isip niya. Sa bawat pagkikita nila, lalo itong nagiging malinaw. Sa sarili niyang sayawan, dalawa o tatlong babae pa ang hindi niya niyaya dahil mas nakatuon siya kay Jane. Dalawang beses ko rin siyang kinausap pero hindi man lang niya ako narinig. Hindi ba sapat na ebidensya iyon? Hindi ba’t ang pagiging walang pakialam sa lahat ng iba ay isa sa mga palatandaan ng pag-ibig?”

“Naku, oo,” nakangiting sagot ni Mrs. Gardiner. “Kung ganoon nga ang klase ng pag-ibig niya. Kawawa si Jane. Nalulungkot ako para sa kanya dahil sa ugali niya, malamang hindi siya agad makaka-move on. Mas mabuti pang ikaw ang nakaranas niyan, Lizzy—malamang natawanan mo na lang ang sarili mo at nakalimutan mo agad.”

“Sa tingin mo kaya, papayag siyang sumama sa atin pabalik? Baka makatulong ang pagbabago ng kapaligiran. At baka ang kaunting paglayo sa bahay ang pinakamainam na paraan para gumaan ang pakiramdam niya.”

Tuwang-tuwa si Elizabeth sa mungkahing iyon at naniniwala siyang papayag kaagad ang kanyang kapatid.

“At sana,” dagdag pa ni Mrs. Gardiner, “hindi na siya maimpluwensyahan ng anumang pag-asa tungkol sa binatang iyon. Magkaiba ang lugar na tinitirhan natin, magkaiba ang mga kakilala natin, at alam mo namang bihira tayong lumabas. Napakaliit ng posibilidad na magkita silang muli—maliban na lang kung si Mr. Bingley mismo ang kusang pumunta upang makita siya.”

Pride at Bias Chapter 24

Dumating ang liham ni Miss Bingley at tuluyan nang nawala ang lahat ng pag-aalinlangan. Sa unang pangungusap pa lang, malinaw nang mananatili sila sa London buong taglamig, at sinabi rin doon na nanghihinayang si Mr. Bingley dahil hindi niya nabigyang-oras na magpaalam sa kanyang mga kaibigan sa Hertfordshire bago siya umalis.

Doon tuluyang nawalan ng pag-asa si Jane. Nang ipagpatuloy niya ang pagbabasa, halos wala siyang nakitang nakakaaliw maliban sa pagpapanggap ni Caroline na may malasakit sa kanya. Karamihan ng sulat ay puro papuri kay Miss Darcy. Paulit-ulit nitong binanggit kung gaano ito kahanga-hanga at masaya pa nitong ikinuwento na lalo silang nagiging malapit. Parang ipinapahiwatig din niyang umaasa siyang magkakatuluyan sina Mr. Bingley at Miss Darcy. Ikinuwento rin niya nang may labis na excitement na si Mr. Bingley ay naninirahan sa bahay ni Mr. Darcy at binanggit pa ang mga plano nito tungkol sa bagong mga muwebles.

Nang sabihin ito ni Jane kay Elizabeth, tahimik ngunit matindi ang naging galit nito. Nalungkot siya para sa kanyang kapatid at sabay na nainis sa lahat ng taong sangkot. Hindi siya naniwala sa sinabi ni Caroline na mas gusto raw ni Bingley si Miss Darcy kaysa kay Jane.

 Naniniwala pa rin si Elizabeth na totoong mahal ni Bingley si Jane. Pero nawalan siya ng respeto rito dahil tila napakadali nitong magpadala sa impluwensya ng mga kaibigan niya. Sa halip na ipaglaban ang sarili niyang nararamdaman, hinayaan niyang kontrolin siya ng iba at posibleng isakripisyo ang kaligayahan nilang dalawa ni Jane.

Para kay Elizabeth, kung gusto man ni Bingley na isuko ang sarili niyang kasiyahan, problema na niya iyon. Pero hindi tama na pati si Jane ay masasaktan dahil dito. Hindi niya maiwasang isipin kung talagang nawala na ba ang pagmamahal ni Bingley kay Jane o kung pinigilan lamang siya ng kanyang mga kaibigan. Iniisip din niya kung alam ba talaga ni Bingley ang nararamdaman ni Jane o hindi niya ito napansin. Kahit ano pa ang totoo, iisa lang ang naging resulta—nasaktan nang husto si Jane at nawala ang kanyang katahimikan.

Lumipas muna ang isa o dalawang araw bago nagkalakas ng loob si Jane na sabihin kay Elizabeth ang tunay niyang nararamdaman. 

Isang araw, matapos muling magreklamo nang matagal si Mrs. Bennet tungkol sa Netherfield at kay Mr. Bingley bago sila iniwang dalawa, hindi na napigilan ni Jane ang magsalita.

Sinabi niya na sana mas marunong magpigil ang kanilang ina dahil hindi nito alam kung gaano siya nasasaktan sa paulit-ulit nitong pagbanggit kay Bingley. 

Pero kahit ganoon, pilit pa ring naging mahinahon si Jane. Sinabi niyang lilipas din ang lahat, makakalimutan rin niya si Bingley, at babalik din sila sa dati nilang buhay.

Tahimik lang na tumingin si Elizabeth sa kapatid niya, pero halatang nag-aalala siya dahil hindi siya lubos na naniniwala sa sinasabi ni Jane. 

Kitang-kita niyang nasasaktan pa rin ito kahit pilit na itinatago.

Napansin iyon ni Jane kaya agad niyang sinabi na wala raw dahilan para pagdudahan siya.

 Aminado siyang mananatili si Bingley sa alaala niya bilang isa sa pinakamabait at pinaka-kaibig-ibig na lalaking nakilala niya, pero hanggang doon na lang daw iyon. 

Wala na siyang aasahan o ikatatakot, at wala rin siyang maibibintang kay Bingley. Nagpapasalamat pa nga siya dahil wala siyang dahilan para magalit dito. 

Naniniwala siyang sa pagdaan ng panahon, makaka-move on din siya at malalampasan ang sakit.

Pagkatapos, mas matatag ang boses niyang sinabi na baka imahinasyon lang niya ang lahat ng naramdaman niya at wala namang ibang nasaktan kundi siya lang.

Labis na naantig si Elizabeth sa kabaitan at pagiging mapagbigay ni Jane. Para sa kanya, sobrang bait at sobrang dalisay ng puso ng kapatid niya.

 Humanga siya sa kung paano nanatiling mahinahon at mabuti si Jane kahit nasasaktan na ito, at nakaramdam siya ng guilt dahil pakiramdam niya ay hindi niya ito na-appreciate at minahal nang sapat noon.

Mabilis na itinanggi ni Jane na mayroon siyang natatanging kabutihan. Para sa kanya, pinupuri lang siya ni Elizabeth dahil mahal na mahal siya nito bilang kapatid.

Ngunit hindi pumayag si Elizabeth. Pabirong sinabi niya na hindi iyon patas dahil gusto ni Jane na isipin na mabuti at kagalang-galang ang lahat ng tao, at nasasaktan ito kapag may masama siyang sinasabi tungkol sa iba. Samantalang siya naman, gusto lang niyang isipin na perpekto si Jane, pero lagi itong tumututol.

Pagkatapos ay naging mas seryoso si Elizabeth. Inamin niyang kakaunti lang ang mga taong tunay niyang minamahal, at mas kaunti pa ang mga taong talagang mataas ang tingin niya. Habang mas nakikilala niya ang mundo, mas lalo siyang nadidismaya rito. Napapansin niya na madalas ay hindi tugma ang kilos ng tao sa kanilang ipinapakita, at hindi laging mapagkakatiwalaan ang kanilang anyo o reputasyon. Sa bawat araw, lalo siyang naniniwalang hindi ganoon kasimple ang pagkatao ng mga tao.

Sinabi rin niyang may dalawang pangyayaring kamakailan lamang na nagpatibay sa kanyang paniniwala. Ang isa ay ayaw niyang banggitin, ngunit ang isa pa ay ang pagpapakasal ni Charlotte kay Mr. Collins. Hanggang ngayon ay hindi pa rin niya iyon maintindihan. Sa anumang anggulo niya tingnan, tila hindi ito maipaliwanag at walang saysay para sa kanya.

Maingat naman siyang pinayuhan ni Jane na huwag hayaang manaig ang ganoong mga damdamin dahil maaari nitong sirain ang kanyang kaligayahan. Ipinaalala niya kay Elizabeth na magkakaiba ang sitwasyon at ugali ng bawat tao. Sinabi niya na si Mr. Collins ay isang kagalang-galang na lalaki sa lipunan, at si Charlotte naman ay praktikal, matatag, at mahinahon.

Ipinaalala rin ni Jane na galing si Charlotte sa isang malaking pamilya at wala silang gaanong kayamanan. Dahil dito, ang pagpapakasal kay Mr. Collins ay isang magandang pagkakataon para magkaroon siya ng seguridad sa buhay. Hinikayat niya si Elizabeth na maniwala na maaaring may nararamdaman ding paggalang o kahit kaunting pagmamahal si Charlotte para sa kanilang pinsan, kahit hindi man iyon ang uri ng matinding pag-ibig na karaniwang inaasam ng karamihan.

Mabilis na itinanggi ni Jane na mayroon siyang natatanging kabutihan. Para sa kanya, pinupuri lang siya ni Elizabeth dahil mahal na mahal siya nito bilang kapatid.

Ngunit hindi pumayag si Elizabeth. Pabirong sinabi niya na hindi iyon patas dahil gusto ni Jane na isipin na mabuti at kagalang-galang ang lahat ng tao, at nasasaktan ito kapag may masama siyang sinasabi tungkol sa iba. Samantalang siya naman, gusto lang niyang isipin na perpekto si Jane, pero lagi itong tumututol.

Pagkatapos ay naging mas seryoso si Elizabeth. Inamin niyang kakaunti lang ang mga taong tunay niyang minamahal, at mas kaunti pa ang mga taong talagang mataas ang tingin niya. Habang mas nakikilala niya ang mundo, mas lalo siyang nadidismaya rito. Napapansin niya na madalas ay hindi tugma ang kilos ng tao sa kanilang ipinapakita, at hindi laging mapagkakatiwalaan ang kanilang anyo o reputasyon. Sa bawat araw, lalo siyang naniniwalang hindi ganoon kasimple ang pagkatao ng mga tao.

Sinabi rin niyang may dalawang pangyayaring kamakailan lamang na nagpatibay sa kanyang paniniwala. Ang isa ay ayaw niyang banggitin, ngunit ang isa pa ay ang pagpapakasal ni Charlotte kay Mr. Collins. Hanggang ngayon ay hindi pa rin niya iyon maintindihan. Sa anumang anggulo niya tingnan, tila hindi ito maipaliwanag at walang saysay para sa kanya.

Maingat naman siyang pinayuhan ni Jane na huwag hayaang manaig ang ganoong mga damdamin dahil maaari nitong sirain ang kanyang kaligayahan. Ipinaalala niya kay Elizabeth na magkakaiba ang sitwasyon at ugali ng bawat tao. Sinabi niya na si Mr. Collins ay isang kagalang-galang na lalaki sa lipunan, at si Charlotte naman ay praktikal, matatag, at mahinahon.

Ipinaalala rin ni Jane na galing si Charlotte sa isang malaking pamilya at wala silang gaanong kayamanan. Dahil dito, ang pagpapakasal kay Mr. Collins ay isang magandang pagkakataon para magkaroon siya ng seguridad sa buhay. Hinikayat niya si Elizabeth na maniwala na maaaring may nararamdaman ding paggalang o kahit kaunting pagmamahal si Charlotte para sa kanilang pinsan, kahit hindi man iyon ang uri ng matinding pag-ibig na karaniwang inaasam ng karamihan.

Mabilis na itinanggi ni Jane na mayroon siyang natatanging kabutihan. Para sa kanya, pinupuri lang siya ni Elizabeth dahil mahal na mahal siya nito bilang kapatid.

Ngunit hindi pumayag si Elizabeth. Pabirong sinabi niya na hindi iyon patas dahil gusto ni Jane na isipin na mabuti at kagalang-galang ang lahat ng tao, at nasasaktan ito kapag may masama siyang sinasabi tungkol sa iba. Samantalang siya naman, gusto lang niyang isipin na perpekto si Jane, pero lagi itong tumututol.

Pagkatapos ay naging mas seryoso si Elizabeth. Inamin niyang kakaunti lang ang mga taong tunay niyang minamahal, at mas kaunti pa ang mga taong talagang mataas ang tingin niya. Habang mas nakikilala niya ang mundo, mas lalo siyang nadidismaya rito. Napapansin niya na madalas ay hindi tugma ang kilos ng tao sa kanilang ipinapakita, at hindi laging mapagkakatiwalaan ang kanilang anyo o reputasyon. Sa bawat araw, lalo siyang naniniwalang hindi ganoon kasimple ang pagkatao ng mga tao.

Sinabi rin niyang may dalawang pangyayaring kamakailan lamang na nagpatibay sa kanyang paniniwala. Ang isa ay ayaw niyang banggitin, ngunit ang isa pa ay ang pagpapakasal ni Charlotte kay Mr. Collins. Hanggang ngayon ay hindi pa rin niya iyon maintindihan. Sa anumang anggulo niya tingnan, tila hindi ito maipaliwanag at walang saysay para sa kanya.

Maingat naman siyang pinayuhan ni Jane na huwag hayaang manaig ang ganoong mga damdamin dahil maaari nitong sirain ang kanyang kaligayahan. Ipinaalala niya kay Elizabeth na magkakaiba ang sitwasyon at ugali ng bawat tao. Sinabi niya na si Mr. Collins ay isang kagalang-galang na lalaki sa lipunan, at si Charlotte naman ay praktikal, matatag, at mahinahon.

Ipinaalala rin ni Jane na galing si Charlotte sa isang malaking pamilya at wala silang gaanong kayamanan. Dahil dito, ang pagpapakasal kay Mr. Collins ay isang magandang pagkakataon para magkaroon siya ng seguridad sa buhay. Hinikayat niya si Elizabeth na maniwala na maaaring may nararamdaman ding paggalang o kahit kaunting pagmamahal si Charlotte para sa kanilang pinsan, kahit hindi man iyon ang uri ng matinding pag-ibig na karaniwang inaasam ng karamihan.

Mabilis na itinanggi ni Jane na mayroon siyang natatanging kabutihan. Para sa kanya, pinupuri lang siya ni Elizabeth dahil mahal na mahal siya nito bilang kapatid.

Ngunit hindi pumayag si Elizabeth. Pabirong sinabi niya na hindi iyon patas dahil gusto ni Jane na isipin na mabuti at kagalang-galang ang lahat ng tao, at nasasaktan ito kapag may masama siyang sinasabi tungkol sa iba. Samantalang siya naman, gusto lang niyang isipin na perpekto si Jane, pero lagi itong tumututol.

Pagkatapos ay naging mas seryoso si Elizabeth. Inamin niyang kakaunti lang ang mga taong tunay niyang minamahal, at mas kaunti pa ang mga taong talagang mataas ang tingin niya. Habang mas nakikilala niya ang mundo, mas lalo siyang nadidismaya rito. Napapansin niya na madalas ay hindi tugma ang kilos ng tao sa kanilang ipinapakita, at hindi laging mapagkakatiwalaan ang kanilang anyo o reputasyon. Sa bawat araw, lalo siyang naniniwalang hindi ganoon kasimple ang pagkatao ng mga tao.

Sinabi rin niyang may dalawang pangyayaring kamakailan lamang na nagpatibay sa kanyang paniniwala. Ang isa ay ayaw niyang banggitin, ngunit ang isa pa ay ang pagpapakasal ni Charlotte kay Mr. Collins. Hanggang ngayon ay hindi pa rin niya iyon maintindihan. Sa anumang anggulo niya tingnan, tila hindi ito maipaliwanag at walang saysay para sa kanya.

Maingat naman siyang pinayuhan ni Jane na huwag hayaang manaig ang ganoong mga damdamin dahil maaari nitong sirain ang kanyang kaligayahan. Ipinaalala niya kay Elizabeth na magkakaiba ang sitwasyon at ugali ng bawat tao. Sinabi niya na si Mr. Collins ay isang kagalang-galang na lalaki sa lipunan, at si Charlotte naman ay praktikal, matatag, at mahinahon.

Ipinaalala rin ni Jane na galing si Charlotte sa isang malaking pamilya at wala silang gaanong kayamanan. Dahil dito, ang pagpapakasal kay Mr. Collins ay isang magandang pagkakataon para magkaroon siya ng seguridad sa buhay. Hinikayat niya si Elizabeth na maniwala na maaaring may nararamdaman ding paggalang o kahit kaunting pagmamahal si Charlotte para sa kanilang pinsan, kahit hindi man iyon ang uri ng matinding pag-ibig na karaniwang inaasam ng karamihan.

Mabilis na itinanggi ni Jane na mayroon siyang natatanging kabutihan. Para sa kanya, pinupuri lang siya ni Elizabeth dahil mahal na mahal siya nito bilang kapatid.

Ngunit hindi pumayag si Elizabeth. Pabirong sinabi niya na hindi iyon patas dahil gusto ni Jane na isipin na mabuti at kagalang-galang ang lahat ng tao, at nasasaktan ito kapag may masama siyang sinasabi tungkol sa iba. Samantalang siya naman, gusto lang niyang isipin na perpekto si Jane, pero lagi itong tumututol.

Pagkatapos ay naging mas seryoso si Elizabeth. Inamin niyang kakaunti lang ang mga taong tunay niyang minamahal, at mas kaunti pa ang mga taong talagang mataas ang tingin niya. Habang mas nakikilala niya ang mundo, mas lalo siyang nadidismaya rito. Napapansin niya na madalas ay hindi tugma ang kilos ng tao sa kanilang ipinapakita, at hindi laging mapagkakatiwalaan ang kanilang anyo o reputasyon. Sa bawat araw, lalo siyang naniniwalang hindi ganoon kasimple ang pagkatao ng mga tao.

Sinabi rin niyang may dalawang pangyayaring kamakailan lamang na nagpatibay sa kanyang paniniwala. Ang isa ay ayaw niyang banggitin, ngunit ang isa pa ay ang pagpapakasal ni Charlotte kay Mr. Collins. Hanggang ngayon ay hindi pa rin niya iyon maintindihan. Sa anumang anggulo niya tingnan, tila hindi ito maipaliwanag at walang saysay para sa kanya.

Maingat naman siyang pinayuhan ni Jane na huwag hayaang manaig ang ganoong mga damdamin dahil maaari nitong sirain ang kanyang kaligayahan. Ipinaalala niya kay Elizabeth na magkakaiba ang sitwasyon at ugali ng bawat tao. Sinabi niya na si Mr. Collins ay isang kagalang-galang na lalaki sa lipunan, at si Charlotte naman ay praktikal, matatag, at mahinahon.

Ipinaalala rin ni Jane na galing si Charlotte sa isang malaking pamilya at wala silang gaanong kayamanan. Dahil dito, ang pagpapakasal kay Mr. Collins ay isang magandang pagkakataon para magkaroon siya ng seguridad sa buhay. Hinikayat niya si Elizabeth na maniwala na maaaring may nararamdaman ding paggalang o kahit kaunting pagmamahal si Charlotte para sa kanilang pinsan, kahit hindi man iyon ang uri ng matinding pag-ibig na karaniwang inaasam ng karamihan.

Pride at Bias Chapter 23

Si Elizabeth ay nakaupo kasama ang kanyang ina at mga kapatid, iniisip ang mga narinig niya at nag-aalinlangan kung dapat ba niya itong banggitin. Maya-maya, dumating si Sir William Lucas, na ipinadala ng kanyang anak upang ipaalam sa pamilya ang tungkol sa kanilang engagement.

 Masaya niyang binati ang lahat at ipinagmamalaki niyang ikinuwento ang magiging koneksyon ng dalawang pamilya.

Pero imbes na matuwa, nagulat at halos hindi makapaniwala ang pamilya. 

Iginiit ni Mrs. Bennet na siguradong nagkakamali siya, habang si Lydia naman ay biglang nagsalita nang malakas at medyo bastos:

“Diyos ko po, Sir William, paano ninyo nasasabing totoo iyan? Hindi ba ninyo alam na gustong pakasalan ni Mr. Collins si Lizzy?”

Karamihan sa mga tao ay malamang na magagalit sa ganoong pagtrato, pero nanatiling magalang at kalmado si Sir William. Maayos niyang ipinilit na totoo ang kanyang balita at matiisin niyang pinakinggan ang mga bastos nilang reaksyon.

Dahil naaawa kay Sir William, sumingit si Elizabeth upang kumpirmahin ang balita. Sinabi niyang nalaman na niya ito mismo mula kay Charlotte.

 Sinubukan din niyang patahimikin ang kanyang ina at mga kapatid sa pamamagitan ng taos-pusong pagbati kay Sir William. Agad namang sumang-ayon si Jane, at pareho nilang sinabi na maaaring maging masaya si Charlotte sa kasal, mabuting tao si Mr. Collins, at maganda rin na hindi gaanong malayo ang Hunsford sa London.

Si Mrs. Bennet ay sobrang nabigla kaya halos wala siyang nasabi habang naroon pa si Sir William. Pero pagkaalis nito, tuluyan nang lumabas ang lahat ng kanyang nararamdaman. Una, matindi niyang itinanggi na totoo ang engagement. Pangalawa, sigurado siyang naloko lamang si Mr. Collins. Pangatlo, naniniwala siyang hindi magiging masaya sina Charlotte at Mr. Collins kapag nagkatuluyan. At pang-apat, umaasa siyang baka mauwi rin sa hiwalayan ang engagement nila.

Dalawang bagay ang paulit-ulit niyang sinisisi: una, si Elizabeth daw ang totoong dahilan ng lahat ng gulo; at pangalawa, pakiramdam niya ay napakasama ng naging trato sa kanya ng lahat. Buong araw niya itong inirereklamo, at walang makapagpakalma o makapagpagaan ng kanyang loob.

Hindi rin agad nawala ang kanyang galit. Isang linggo ang lumipas bago niya nakayang makita si Elizabeth nang hindi ito pinapagalitan. Isang buwan naman bago siya nakipag-usap kina Sir William at Lady Lucas nang hindi bastos ang tono. At ilang buwan pa ang lumipas bago niya tuluyang napatawad si Charlotte.

Si Mr. Bennet naman ay mas kalmado ang naging reaksyon. Sa totoo lang, natuwa pa siya sa nangyari. Pabiro niyang sinabi na nakakatuwang malaman na si Charlotte Lucas, na akala niyang medyo matino, ay kasing tanga rin pala ng kanyang asawa—at mas tanga pa kaysa kay Elizabeth.

Inamin ni Jane na medyo nagulat siya sa engagement, pero mas pinili niyang isipin ang pag-asang magiging masaya ang dalawa kaysa husgahan sila. Kahit pilitin ni Elizabeth na isipin na baka hindi maganda ang kahihinatnan ng kasal, tumanggi si Jane na mag-isip ng masama tungkol dito.

Samantala, sina Kitty at Lydia ay hindi naman naiinggit kay Charlotte dahil pari lamang si Mr. Collins. Para sa kanila, isa lang itong bagong tsismis na puwedeng ikalat sa Meryton.

Si Lady Lucas naman ay halatang ipinagmamalaki ang sitwasyon dahil maipagmamalaki niyang maayos na nakapangasawa ang kanyang anak. Mas madalas siyang bumisita sa Longbourn para sabihin kung gaano siya kasaya, kahit halatang iritable at masama ang tabas ng dila ni Mrs. Bennet tuwing naroon siya.

Nagkaroon na ng kaunting pagkailang sa pagitan nina Elizabeth at Charlotte kaya hindi nila mapag-usapan nang maayos ang tungkol sa engagement. Pakiramdam ni Elizabeth na hindi na muling magiging tulad ng dati ang tiwala at pagiging bukas nila sa isa’t isa bilang magkaibigan. Dahil sa labis niyang pagkadismaya sa naging desisyon ni Charlotte, lalo siyang naging malapit kay Jane, na lubos niyang hinahangaan dahil sa kabutihan, maayos na pag-uugali, at pagiging mahinahon nito.

Kasabay nito, lalo ring nag-aalala si Elizabeth para sa kaligayahan ni Jane dahil isang linggo nang wala si Mr. Bingley at wala pa ring balita kung kailan ito babalik.

Agad namang sinagot ni Jane ang sulat ni Caroline Bingley at ngayon ay araw-araw na naghihintay na sana ay makatanggap muli ng liham mula rito.

Noong Martes, dumating ang ipinangakong liham-pasasalamat ni Mr. Collins para sa kanilang ama. Napakapormal at seryoso ng pagkakasulat nito, na para bang isang taon siyang nanirahan sa bahay nila at hindi lamang ilang araw. Pagkatapos niyang magpasalamat, masaya niyang ibinalita kung gaano siya kasaya dahil nakuha niya ang pagmamahal ng kanilang mabait na kapitbahay na si Charlotte Lucas.

Ipinaliwanag din niya na ang tunay na dahilan kung bakit agad niyang tinanggap ang paanyayang bumalik sa Longbourn ay para mas makasama si Charlotte. Umaasa siyang makakabalik siya pagkalipas ng dalawang linggo. Ipinagmalaki rin niya na lubos na sang-ayon si Lady Catherine sa kanilang kasal at nais nitong mangyari agad ang wedding. Naniniwala si Mr. Collins na sapat na itong dahilan upang pumayag si Charlotte sa mas maagang petsa ng kasal at gawin siyang, ayon sa kanyang dramatikong paglalarawan, “pinakamasayang lalaki sa mundo.”

Hindi na natutuwa si Mrs. Bennet sa pagbabalik ni Mr. Collins sa Hertfordshire. Sa katunayan, halos kasing dami na rin ng reklamo niya tungkol dito tulad ng kanyang asawa. Para sa kanya, napakakakaiba na sa Longbourn pa ito titira imbes na sa Lucas Lodge, at tingin niya rito ay sobrang abala at nakakainis. Ayaw na ayaw niya ng may bisita habang hindi maganda ang kanyang pakiramdam, at para sa kanya, ang mga taong in love ang pinaka-nakakairitang bisita sa lahat.

Ito ang mga reklamo na paulit-ulit niyang sinasabi, kahit na mas mabigat pa rin para sa kanya ang patuloy na pagkawala ni Mr. Bingley.

Hindi rin komportable sina Jane at Elizabeth tungkol sa sitwasyon. Lumipas ang mga araw na walang balita tungkol kay Mr. Bingley maliban sa tsismis na kumalat sa Meryton na hindi na raw ito babalik sa Netherfield buong taglamig. Galit na galit si Mrs. Bennet tuwing maririnig niya ito at palagi niyang sinasabing kasinungalingan lamang iyon.

Maging si Elizabeth ay nagsimula nang mag-alala. Hindi niya iniisip na nawalan ng pagmamahal si Bingley kay Jane, pero natatakot siyang baka magtagumpay ang mga kapatid nito sa pagpigil sa kanya na bumalik. Kahit ayaw niyang isipin iyon dahil siguradong masasaktan si Jane at masisira rin ang tingin niya sa katapatan ni Bingley, hindi niya mapigilang paulit-ulit itong maisip.

Nag-aalala siya na baka masyadong malakas ang impluwensya ng malamig na ugali ng mga kapatid ni Bingley at ng dominante nitong kaibigan. Dagdag pa rito ang kagandahan ni Miss Darcy at ang kasiyahan ng buhay sa London, na baka maging dahilan upang humina ang pagmamahal ni Bingley para kay Jane.

Para kay Jane, mas masakit at mas mabigat ang pag-aalala tungkol kay Mr. Bingley kaysa kay Elizabeth dahil siya mismo ang direktang naaapektuhan. Pero kahit ganoon ang nararamdaman niya, pilit niya itong itinatago, kaya hindi na lamang nila pinag-uusapan ni Elizabeth ang tungkol dito.

Sa kasamaang-palad, hindi ganoon kaingat si Mrs. Bennet. Halos bawat oras ay nababanggit niya si Mr. Bingley, ipinapakita ang pagkainip sa pagbabalik nito, o pinipilit si Jane na amining masasaktan siya nang husto kung hindi na ito babalik. Kailangan ni Jane ang lahat ng kanyang pasensya at mahinahong pag-uugali upang matiis ang mga paulit-ulit na komentong iyon nang kalmado.

Eksaktong ayon sa plano, bumalik si Mr. Collins makalipas ang dalawang linggo noong Lunes. Ngunit hindi na siya ganoon kainit tanggapin ng pamilya tulad noong una siyang dumating. Gayunpaman, sobrang saya niya kaya halos hindi niya napansin ang pagbabago ng pakikitungo sa kanya.

Sa kabutihang-palad para sa iba, naging abala siya sa panliligaw kay Charlotte kaya hindi nila kailangang makasama siya nang matagal. Karamihan ng kanyang araw ay ginugugol niya sa Lucas Lodge, at kung minsan ay gabi na siya nakakabalik sa Longbourn—sakto lamang upang humingi ng paumanhin sa kanyang pagkawala bago matulog ang pamilya.

Talagang kaawa-awa ang kalagayan ni Mrs. Bennet. Kahit mabanggit lamang ang tungkol sa engagement ay agad na siyang sumasama ang loob, at saan man siya magpunta ay tila lagi niya itong naririnig na pinag-uusapan. Hindi niya matagalan ang makita si Charlotte Lucas. Dahil si Charlotte ang magiging susunod na maybahay ng Longbourn balang araw, tinitingnan niya ito nang may matinding selos at galit.

Tuwing bumibisita si Charlotte sa bahay nila, iniisip ni Mrs. Bennet na inaabangan na nito ang araw na magiging kanya na ang bahay. At tuwing mahina itong nakikipag-usap kay Mr. Collins, sigurado si Mrs. Bennet na pinag-uusapan nila ang mana sa Longbourn at kung paano sila palalayasin ng kanyang mga anak kapag namatay si Mr. Bennet.

Paulit-ulit niya itong inirereklamo sa kanyang asawa.

“Talagang napakahirap isipin, Mr. Bennet,” sabi niya, “na balang araw si Charlotte Lucas ang magiging maybahay ng bahay na ito, at ako pa ang kailangang umatras at makita siyang pumalit sa akin!”

Pabirong sumagot si Mr. Bennet, “Mahal ko, huwag kang masyadong malungkot. Umasa tayo sa mas mabuting mangyayari. Baka naman ako pa ang mas matagal mabuhay kaysa sa iyo.”

Hindi naman ito nakapagpagaan ng loob ni Mrs. Bennet kaya ipinagpatuloy lang niya ang pagrereklamo.

“Hindi ko matanggap na mapupunta sa kanila ang buong ari-arian. Kung hindi lang dahil sa entail, wala sana akong pakialam.”

Tinanong siya ni Mr. Bennet, “Ano ang wala kang pakialam?”

At dramatikong sagot ni Mrs. Bennet, “Wala akong pakialam sa kahit ano.”

Talagang kaawa-awa ang kalagayan ni Mrs. Bennet. Kahit mabanggit lamang ang tungkol sa engagement ay agad na siyang sumasama ang loob, at saan man siya magpunta ay tila lagi niya itong naririnig na pinag-uusapan. Hindi niya matagalan ang makita si Charlotte Lucas. Dahil si Charlotte ang magiging susunod na maybahay ng Longbourn balang araw, tinitingnan niya ito nang may matinding selos at galit.

Tuwing bumibisita si Charlotte sa bahay nila, iniisip ni Mrs. Bennet na inaabangan na nito ang araw na magiging kanya na ang bahay. At tuwing mahina itong nakikipag-usap kay Mr. Collins, sigurado si Mrs. Bennet na pinag-uusapan nila ang mana sa Longbourn at kung paano sila palalayasin ng kanyang mga anak kapag namatay si Mr. Bennet.

Paulit-ulit niya itong inirereklamo sa kanyang asawa.

“Talagang napakahirap isipin, Mr. Bennet,” sabi niya, “na balang araw si Charlotte Lucas ang magiging maybahay ng bahay na ito, at ako pa ang kailangang umatras at makita siyang pumalit sa akin!”

Pabirong sumagot si Mr. Bennet, “Mahal ko, huwag kang masyadong malungkot. Umasa tayo sa mas mabuting mangyayari. Baka naman ako pa ang mas matagal mabuhay kaysa sa iyo.”

Hindi naman ito nakapagpagaan ng loob ni Mrs. Bennet kaya ipinagpatuloy lang niya ang pagrereklamo.

“Hindi ko matanggap na mapupunta sa kanila ang buong ari-arian. Kung hindi lang dahil sa entail, wala sana akong pakialam.”

Tinanong siya ni Mr. Bennet, “Ano ang wala kang pakialam?”

At dramatikong sagot ni Mrs. Bennet, “Wala akong pakialam sa kahit ano.”