Nang makaalis na ang lahat, muling binasa ni Elizabeth ang lahat ng liham na ipinadala ni Jane habang nasa Kent siya. Para bang gusto pa niyang lalo pang magalit kay Mr. Darcy.
Wala namang direktang reklamo si Jane sa kanyang mga liham. Hindi rin niya binanggit ang mga nakaraang pangyayari o hayagang sinabi na siya ay nasasaktan. Pero may napansin si Elizabeth—parang nawawala ang dating masayahin at magaan na tono ng mga sulat ni Jane. Halos sa bawat liham ay may mga pahiwatig na hindi siya tunay na payapa at masaya.
Ngayong muli niya itong binasa, mas binigyang-pansin ni Elizabeth ang bawat pangungusap na nagpapakitang may dinaramdam si Jane—mga bagay na hindi niya gaanong napansin noong una niyang pagbasa.
Nang maalala niya ang pagyayabang ni Mr. Darcy na siya ang naging dahilan kung bakit hindi naging masaya si Jane, lalo siyang nasaktan para sa kanyang kapatid.
Kahit paano, gumaan ang kanyang loob nang isipin na aalis na si Mr. Darcy sa Rosings makalipas lamang ang dalawang araw. Mas lalo pa siyang natuwa sa pag-asang wala pang dalawang linggo ay makakasama na niyang muli si Jane at magagawa niya ang lahat upang maibalik ang sigla at saya nito.
Naisip din niya na sasabay si Colonel Fitzwilliam sa pag-alis ni Mr. Darcy. Ngunit dahil malinaw na sinabi nitong wala itong balak manligaw o ituloy ang anumang espesyal na ugnayan sa kanya, hindi na niya iyon pinroblema. Mabait at kaaya-aya man itong kasama, hindi niya hahayaang malungkot siya dahil lamang dito.
Habang iniisip ni Elizabeth ang lahat ng iyon, bigla siyang nagulat nang tumunog ang kampanilya ng pinto. Bahagyang kinabahan siya at naisip na baka si Colonel Fitzwilliam iyon. Minsan na kasi itong bumisita sa gabi upang kumustahin siya, kaya inisip niyang baka ganoon din ang dahilan ng pagpunta nito ngayon.
Ngunit agad nawala ang isip na iyon nang bumukas ang pinto. Laking gulat niya nang makita si Mr. Darcy ang pumasok sa silid.
Agad siyang kinumusta ni Mr. Darcy at sinabi na naparoon siya dahil gusto niyang malaman kung bumuti na ang kanyang kalagayan. Sumagot si Elizabeth nang magalang, ngunit malamig at may distansya ang kanyang tono.
Umupo si Mr. Darcy nang ilang sandali, pagkatapos ay tumayo at nagsimulang maglakad-lakad sa loob ng silid. Nagtaka si Elizabeth sa kanyang kilos, ngunit nanatili siyang tahimik.
Makalipas ang ilang minutong katahimikan, lumapit si Mr. Darcy sa kanya. Halatang kinakabahan at puno ng damdamin, sinabi niya:
"Sinubukan kong pigilan ang nararamdaman ko, pero wala itong naging silbi. Hindi ko na kayang itago pa ito. Kailangan kong sabihin sa iyo kung gaano kita hinahangaan at kamahal."
Halos hindi makapaniwala si Elizabeth. Napatitig siya kay Mr. Darcy, namula, nalito, at hindi makapagsalita.
Inakala ni Mr. Darcy na ang kanyang pananahimik ay isang magandang senyales, kaya ipinagpatuloy niya ang pag-amin ng lahat ng matagal na niyang nararamdaman para sa kanya.
Maganda at taos-puso siyang magsalita tungkol sa kanyang pag-ibig. Ngunit hindi lamang pag-ibig ang kanyang binanggit—isinama rin niya ang kanyang pagmamataas. Inamin niyang mas mababa ang katayuan ni Elizabeth sa lipunan, na para bang ang pagpapakasal sa kanya ay makababawas sa kanyang dangal, at na noon pa man ay sinasabi ng kanyang isip na huwag sundin ang kanyang damdamin dahil sa mga hadlang na dulot ng pamilya ni Elizabeth.
Dahil sa paraan ng kanyang pagsasalita tungkol sa mga ito, sa halip na maging kaaya-aya ang kanyang pag-aalok ng kasal, lalo lamang itong naging nakakainsulto kay Elizabeth.
Kahit matindi ang hindi pagkagusto ni Elizabeth kay Mr. Darcy, hindi niya maikakaila na nakakataba rin ng puso ang malaman na ang isang lalaking tulad nito ay umiibig sa kanya.
Gayunpaman, hindi man lang nagbago ang kanyang pasya. Mula pa lang sa simula, alam na niyang tatanggihan niya ang alok ni Mr. Darcy.
Noong una, naawa pa siya dahil alam niyang masasaktan ito sa kanyang magiging sagot. Ngunit habang nagpapatuloy si Mr. Darcy sa pagsasalita—lalo na nang banggitin nito ang tungkol sa mababang katayuan ng kanyang pamilya at ang mga hadlang sa kanilang relasyon—unti-unting napalitan ng galit ang kanyang awa.
Kahit ganoon ang kanyang nararamdaman, pinilit pa rin ni Elizabeth na manatiling kalmado at hinintay niyang matapos magsalita si Mr. Darcy bago siya sumagot.
Tinapos ni Mr. Darcy ang kanyang pahayag sa pagsasabing, sa kabila ng lahat ng kanyang pagsisikap, hindi niya kailanman napigilan ang kanyang pagmamahal kay Elizabeth. Umaasa siyang ngayon ay tatanggapin na nito ang kanyang alok na kasal bilang kapalit ng lahat ng kanyang pag-ibig.
Habang sinasabi iyon ni Mr. Darcy, kitang-kita ni Elizabeth na halos wala itong pagdududa na sasagutin siya nang pabor. Kahit sinasabi nitong kinakabahan at nag-aalala siya, ang ekspresyon ng kanyang mukha ay nagpapakitang kampante siyang tatanggapin siya ni Elizabeth.
Ang sobrang kumpiyansa ni Mr. Darcy ang lalo pang nagpagalit kay Elizabeth. Nang matapos itong magsalita, namula ang kanyang mga pisngi sa matinding damdamin, at nagsimula na siyang sumagot.
Sumagot si Elizabeth:
"Sa ganitong sitwasyon, alam kong karaniwan nang magpasalamat ang isang tao kapag may naghayag ng kanyang nararamdaman, kahit hindi iyon masuklian. Kung tunay akong nakakaramdam ng pasasalamat, magpapasalamat sana ako sa iyo ngayon. Pero hindi ko magawa. Hindi ko kailanman hinangad ang mabuting opinyon mo tungkol sa akin, at malinaw namang ibinigay mo iyon nang labag sa iyong kalooban.
Ikinalulungkot kong nasaktan kita. Hindi ko iyon sinasadya. Sana ay hindi magtagal ang sakit na nararamdaman mo. Dahil sinabi mong matagal mong naitago ang iyong damdamin, naniniwala akong kakayanin mo ring malampasan ito matapos marinig ang sagot ko."
Habang nagsasalita si Elizabeth, nakasandal si Mr. Darcy sa may fireplace at hindi inaalis ang tingin sa kanya. Habang nakikinig, hindi lamang siya nagulat—halata ring labis siyang nasaktan at nainsulto.
Namutla siya sa galit, at kitang-kita sa kanyang mukha ang hirap niyang pigilan ang kanyang emosyon. Ilang sandali siyang nanatiling tahimik, pilit na pinapakalma ang sarili bago muling magsalita.
Para kay Elizabeth, napakahaba at napakabigat ng katahimikang iyon.
Sa wakas, sa isang boses na pilit pinananatiling kalmado, sinabi ni Mr. Darcy:
"Ito na ba talaga ang buong sagot na matatanggap ko? Marahil ay gusto kong malaman kung bakit mo ako tinanggihan nang halos walang kahit kaunting kabaitan o paggalang. Pero sa palagay ko, wala na rin namang halaga iyon."
Sumagot si Elizabeth:
"Sa ganitong sitwasyon, alam kong karaniwan nang magpasalamat ang isang tao kapag may naghayag ng kanyang nararamdaman, kahit hindi iyon masuklian. Kung tunay akong nakakaramdam ng pasasalamat, magpapasalamat sana ako sa iyo ngayon. Pero hindi ko magawa. Hindi ko kailanman hinangad ang mabuting opinyon mo tungkol sa akin, at malinaw namang ibinigay mo iyon nang labag sa iyong kalooban.
Ikinalulungkot kong nasaktan kita. Hindi ko iyon sinasadya. Sana ay hindi magtagal ang sakit na nararamdaman mo. Dahil sinabi mong matagal mong naitago ang iyong damdamin, naniniwala akong kakayanin mo ring malampasan ito matapos marinig ang sagot ko."
Habang nagsasalita si Elizabeth, nakasandal si Mr. Darcy sa may fireplace at hindi inaalis ang tingin sa kanya. Habang nakikinig, hindi lamang siya nagulat—halata ring labis siyang nasaktan at nainsulto.
Namutla siya sa galit, at kitang-kita sa kanyang mukha ang hirap niyang pigilan ang kanyang emosyon. Ilang sandali siyang nanatiling tahimik, pilit na pinapakalma ang sarili bago muling magsalita.
Para kay Elizabeth, napakahaba at napakabigat ng katahimikang iyon.
Sa wakas, sa isang boses na pilit pinananatiling kalmado, sinabi ni Mr. Darcy:
"Ito na ba talaga ang buong sagot na matatanggap ko? Marahil ay gusto kong malaman kung bakit mo ako tinanggihan nang halos walang kahit kaunting kabaitan o paggalang. Pero sa palagay ko, wala na rin namang halaga iyon."
Narito ang salin sa kaswal at madaling maintindihang Tagalog:
Sandaling tumigil si Elizabeth sa pagsasalita. Lalo siyang nainis nang mapansin niyang tila walang anumang pagsisisi si Mr. Darcy. Sa halip, nakatingin pa ito sa kanya na may bahagyang ngiti, na para bang hindi siya makapaniwala sa mga sinasabi niya.
"Maikakaila mo ba na ikaw ang gumawa niyon?" muli niyang tanong.
Kalmadong sumagot si Mr. Darcy:
"Hindi ko itatanggi na ginawa ko ang lahat ng makakaya ko upang paghiwalayin ang kaibigan ko at ang kapatid mo. At natutuwa ako na nagtagumpay ako. Sa tingin ko, mas naging mabuting kaibigan ako sa kanya kaysa sa naging mabuti ako sa sarili ko."
Hindi pinansin ni Elizabeth ang tila magalang ngunit mapanuyang pahayag ni Mr. Darcy. Gayunman, naunawaan niya ang tunay na ibig nitong sabihin, at lalo lamang siyang nainis dito.
Nagpatuloy siya:
"Pero hindi lang iyan ang dahilan kung bakit hindi kita gusto. Bago pa nangyari ang lahat ng iyon, buo na ang hindi magandang tingin ko sa iyo. Ilang buwan na ang nakalipas, ikinuwento sa akin ni Mr. Wickham ang tunay mong ugali. Ano ang masasabi mo tungkol doon? Paano mo ipagtatanggol ang sarili mo? Anong dahilan o anong maling kuwento ang gagamitin mo ngayon para mapaniwala ang iba?"
Nawala ang pagiging kalmado ni Mr. Darcy, at bahagyang namula ang kanyang mukha.
Sinabi niya:
"Mukhang labis kang nagmamalasakit kay Mr. Wickham."
Sumagot si Elizabeth:
"Sino ba naman ang hindi maaawa o magmamalasakit sa kanya kung alam ang lahat ng pinagdaanan niya?"
May halong pangungutya ang sagot ni Mr. Darcy:
"Ang mga pinagdaanan niya? Oo nga... napakalaki nga ng kanyang mga 'kapighatian.'"
"At paano naman ang ginawa mo sa kanya?" galit na sabi ni Elizabeth. "Sinira mo ang kinabukasan niya. Dahil sa iyo, naghirap siya—o kahit papaano, naging mas mahirap kaysa sa nararapat. Ipinagkait mo sa kanya ang mga oportunidad na alam mong inilaan para sa kanya. Inalis mo ang pinakamagagandang taon ng kanyang buhay, ang mga panahong dapat sana'y malaya at may sariling kinabukasan siya. Ginawa mo ang lahat ng iyon, pero nagagawa mo pang maliitin at pagtawanan ang kanyang mga pinagdaanan!"
Nagsimulang maglakad nang pabalik-balik si Darcy sa silid. Pagkaraan ng ilang sandali, huminto siya at hinarap si Elizabeth.
"Iyan pala talaga ang tingin mo sa akin?" sabi niya. "Ganiyan kababa ang paghusga mo sa aking pagkatao? Salamat at malinaw mong sinabi. Kung pagbabatayan ang sinasabi mo, napakabigat nga ng mga pagkakamali ko.
"Pero marahil," dugtong niya, "hindi sana ganoon kapait ang mga paratang mo kung hindi nasaktan ang iyong pagmamataas nang tapat kong aminin na matagal akong nag-alinlangan na magkaroon ng seryosong ugnayan sa iyo. Kung naging mas tuso lang ako—kung itinago ko ang aking mga pag-aalinlangan at pinalabas na wala akong ibang naramdaman kundi lubos at walang halong pag-ibig sa iyo—marahil ay hindi mo na ako hinusgahan nang ganito.
"Ngunit ayokong magkunwari. Hindi ko ikinahihiya ang mga damdaming sinabi ko sa iyo. Para sa akin, likas at makatarungan ang mga iyon. Inaasahan mo ba talagang ikatutuwa ko ang malaking agwat ng katayuan ng ating mga pamilya? Na ipagdiwang ko ang posibilidad na magkaroon ng mga kamag-anak na mas mababa ang katayuan sa lipunan kaysa sa akin?"
Lalong nagalit si Elizabeth sa bawat sandali, ngunit pinilit niyang manatiling kalmado habang nagsasalita.
"Nagkakamali kayo, Ginoong Darcy, kung iniisip ninyong ang paraan ng inyong pag-aalok ng kasal ang nakasakit sa akin. Ang totoo, mas pinadali lamang nito ang pagtanggi ko sa inyo. Kung kayo ay nagsalita bilang isang tunay na maginoo, baka nahirapan pa akong tanggihan kayo."
Napansin niyang bahagyang natigilan si Darcy, ngunit hindi ito nagsalita, kaya nagpatuloy siya.
"Wala kayong paraan ng pag-aalok ng kasal na makakapagpabago ng isip ko. Hindi ko pa rin ito tatanggapin."
Halatang nagulat si Darcy. Tinitigan siya nito nang may halong hindi makapaniwala at matinding kahihiyan.
Nagpatuloy si Elizabeth.
"Mula pa lamang sa simula—halos sa unang pagkakataong nagkakilala tayo—nakita ko na ang inyong pagiging mapagmataas, mayabang, at makasarili. Madalas ninyong maliitin ang damdamin ng iba. Ang unang impresyong iyon ang naging pundasyon ng aking hindi pagkagusto sa inyo, at lalo pa itong tumibay dahil sa lahat ng sumunod na nangyari. Wala pa tayong isang buwang magkakilala nang mapagtanto kong kayo ang huling lalaking papayagan kong mapangasawa."
Sa wakas ay nagsalita si Darcy.
"Sapat na ang inyong nasabi, ginang. Lubos ko nang nauunawaan ang inyong nararamdaman. Ang tanging magagawa ko ngayon ay ikahiya ang sarili kong damdamin. Patawarin ninyo ako sa pag-aksaya ng inyong oras. Nawa'y pagkalooban kayo ng mabuting kalusugan at tunay na kaligayahan."
Lalong nagalit si Elizabeth sa bawat sandali, ngunit pinilit niyang manatiling kalmado habang nagsasalita.
"Nagkakamali kayo, Ginoong Darcy, kung iniisip ninyong ang paraan ng inyong pag-aalok ng kasal ang nakasakit sa akin. Ang totoo, mas pinadali lamang nito ang pagtanggi ko sa inyo. Kung kayo ay nagsalita bilang isang tunay na maginoo, baka nahirapan pa akong tanggihan kayo."
Napansin niyang bahagyang natigilan si Darcy, ngunit hindi ito nagsalita, kaya nagpatuloy siya.
"Wala kayong paraan ng pag-aalok ng kasal na makakapagpabago ng isip ko. Hindi ko pa rin ito tatanggapin."
Halatang nagulat si Darcy. Tinitigan siya nito nang may halong hindi makapaniwala at matinding kahihiyan.
Nagpatuloy si Elizabeth.
"Mula pa lamang sa simula—halos sa unang pagkakataong nagkakilala tayo—nakita ko na ang inyong pagiging mapagmataas, mayabang, at makasarili. Madalas ninyong maliitin ang damdamin ng iba. Ang unang impresyong iyon ang naging pundasyon ng aking hindi pagkagusto sa inyo, at lalo pa itong tumibay dahil sa lahat ng sumunod na nangyari. Wala pa tayong isang buwang magkakilala nang mapagtanto kong kayo ang huling lalaking papayagan kong mapangasawa."
Sa wakas ay nagsalita si Darcy.
"Sapat na ang inyong nasabi, ginang. Lubos ko nang nauunawaan ang inyong nararamdaman. Ang tanging magagawa ko ngayon ay ikahiya ang sarili kong damdamin. Patawarin ninyo ako sa pag-aksaya ng inyong oras. Nawa'y pagkalooban kayo ng mabuting kalusugan at tunay na kaligayahan."
> Pagkasabi ni Darcy ng mga salitang iyon, dali-dali siyang lumabas ng silid. Makalipas ang ilang sandali, narinig ni Elizabeth ang pagbukas at pagsara ng pintuan sa harap habang siya ay tuluyang umaalis ng bahay.
Magulo at mabigat ang kanyang damdamin. Halos hindi na niya kayang kontrolin ang sarili. Dahil sa labis na panghihina, naupo siya at umiyak nang halos kalahating oras.
Habang paulit-ulit niyang iniisip ang lahat ng nangyari, lalo lamang siyang namangha.
Si Ginoong Darcy ay nag-alok ng kasal sa kanya!
Higit pang hindi kapani-paniwala ang isipin na matagal na pala siyang minamahal ni Darcy—napakalalim ng pagmamahal nito kaya handa itong pakasalan siya sa kabila ng lahat ng dahilan kung bakit itinuring nitong hindi nararapat ang kanilang pamilya. Ang mismong mga dahilang iyon ang ginamit niya noon upang pigilan ang kaibigan niyang pakasalan si Jane, ngunit nang siya na ang umiibig, tila handa niyang isantabi ang mga iyon.
Halos hindi niya ito mapaniwalaan. At sa isang banda, nakalulugod ding malaman na, nang hindi niya namamalayan, ay nakapukaw siya ng ganoon kalalim na pag-ibig.
Ngunit hindi nagtagal ang damdaming iyon.
Naalala niya ang pagmamataas ni Darcy—ang labis nitong kayabangan. Naalala rin niya ang walang kahihiyang pag-amin nito na pinaghiwalay sina Jane at Bingley, ang matapang nitong pag-amin sa ginawa kahit wala naman itong maipakitang sapat na katuwiran, at ang malamig at walang habas na paraan ng pagsasalita nito tungkol kay Wickham, na ni minsan ay hindi nito itinangging pinakitunguhan nang malupit.
Dahil dito, agad napawi ang anumang awa o simpatyang pansamantala niyang naramdaman para kay Darcy.
Patuloy siyang nilamon ng magulong pag-iisip hanggang sa marinig niya ang pagdating ng karwahe ni Lady Catherine. Napagtanto niyang wala siyang lakas ng loob na harapin si Charlotte o sagutin ang anumang maaaring itanong nito, kaya dali-dali siyang umakyat at nagkulong sa kanyang silid.
