Pride at Bias Chapter 13

 “Sana, mahal ko,” sabi ni Mr. Bennet sa asawa niya habang nag-aalmusal kinabukasan, “nakapagpa-prepare ka ng masarap na ulam ngayon, kasi may inaasahan akong bisita.”

“Sino ‘yon?” sabi ni Mrs. Bennet. “Wala naman akong alam na darating—maliban na lang kung dumaan si Charlotte Lucas. At sigurado naman akong sapat na ang pagkain ko para sa kanya! Hindi ko nga alam kung nakakain siya ng ganito sa kanila.”

“Ang tinutukoy ko ay isang gentleman—at hindi natin kilala.”

Nagliwanag ang mukha ni Mrs. Bennet. “Isang gentleman at hindi kilala? Sigurado akong si Mr. Bingley ‘yan! Aba, Jane—hindi ka man lang nagsabi! Ang tuso mo! Nakakatuwa naman! Pero—naku! Ang malas naman—wala tayong isda ngayon! Lydia, paki-ring ang bell! Kailangan kong kausapin si Hill agad!”

“Hindi si Mr. Bingley,” sabi ng asawa niya. “Isang taong hindi ko pa nakikita kahit kailan.”

Nagulat ang lahat at sabay-sabay silang nagtanong.

Pagkatapos mag-enjoy sandali sa kanilang curiosity, ipinaliwanag ni Mr. Bennet, “Mga isang buwan na ang nakalipas, nakatanggap ako ng liham mula sa kanya, at sumagot ako mga dalawang linggo na ang nakaraan. Medyo sensitibo ang usapan kaya kailangan kong pagtuunan ng pansin. Galing ito sa pinsan kong si Mr. Collins—na, kapag namatay ako, pwedeng paalisin kayong lahat sa bahay na ito kahit kailan niya gusto.”

“Ay naku!” sigaw ni Mrs. Bennet. “Ayoko nang marinig ‘yan! Huwag mo nang banggitin ang lalaking ‘yan. Napaka-unfair na mapunta ang ari-arian sa iba at hindi sa sariling mga anak! Kung ako lang sa’yo, matagal ko nang ginawa ang paraan para ayusin ‘yan!”

Sinubukan nina Jane at Elizabeth na ipaliwanag kung paano gumagana ang mana, gaya ng ginagawa nila dati, pero hindi pa rin nakikinig si Mrs. Bennet. Patuloy siyang nagrereklamo tungkol sa pagiging unfair nito sa kanilang limang anak na babae.

“Totoo namang hindi makatarungan,” sabi ni Mr. Bennet. “Pero kung pakikinggan mo ang liham niya, baka medyo gumaan ang loob mo.”

“Hindi ako maniniwala!” sagot ni Mrs. Bennet. “Napaka-impertinent niya na sumulat pa! At napaka-plastic! Bakit hindi na lang niya ipinagpatuloy ang away, tulad ng ginawa ng tatay niya?”

“Parang nagkaroon naman siya ng kaunting pagdadalawang-isip tungkol doon,” sabi ni Mr. Bennet. “Maririnig mo sa sulat.”

Binasa niya ang liham. Doon, sinabi ni Mr. Collins na nalulungkot siya sa alitan ng kanilang pamilya noon at gusto niyang ayusin ito. Ikinuwento rin niyang naging pari na siya at nabigyan ng posisyon dahil sa tulong ni Lady Catherine de Bourgh. Dahil sa tungkulin niya, pakiramdam niya responsibilidad niyang magdala ng kapayapaan sa mga pamilya. Humingi rin siya ng paumanhin dahil siya ang magmamana ng ari-arian, at sinabing handa siyang bumawi sa mga dalaga—bagamat hindi pa malinaw kung paano. Nagpaalam din siyang bibisita sa Lunes ng alas-kwatro at mananatili ng halos isang linggo.

“Kaya sa alas-kwatro, darating ang ‘peace-maker’ na ito,” sabi ni Mr. Bennet habang tinutupi ang liham. “Mukha siyang magalang at seryoso—at sigurado akong magiging interesting siyang makilala.”

“May punto naman siya tungkol sa mga anak,” sabi ni Mrs. Bennet. “At kung gusto niyang bumawi, hindi ko siya pipigilan.”

“Mahirap hulaan kung paano niya gagawin iyon,” sabi ni Jane, “pero maganda ang intensyon niya.”

Si Elizabeth naman ay napansin kung gaano siya ka-sobra sa pagrespeto kay Lady Catherine at kung gaano siya ka-eager sa pagiging pari.

“Parang kakaiba siya,” sabi niya. “Hindi ko siya maintindihan. Parang sobrang formal ng pananalita niya. At bakit siya humihingi ng paumanhin sa bagay na wala naman siyang kontrol? Sa tingin mo ba matino siya, Papa?”

“Hindi, anak,” sagot ni Mr. Bennet. “Sa tingin ko kabaligtaran pa nga. May halong pagiging sipsip at self-important sa sulat niya—kaya mukhang magiging entertaining siya. Excited na akong makilala siya.”

“Sa pagsusulat,” sabi ni Mary, “hindi naman masama ang liham niya. Medyo cliché ang ‘olive branch,’ pero maayos ang pagkakalahad.”

Sina Catherine at Lydia naman ay walang pakialam—hindi kasi siya officer, kaya hindi interesting para sa kanila.

Si Mrs. Bennet naman, unti-unting nawala ang inis at nagsimulang maghanda na salubungin siya nang maayos—na ikinagulat ng iba.

Dumating si Mr. Collins eksakto sa oras at magalang siyang tinanggap ng lahat. Hindi masyadong nagsalita si Mr. Bennet, pero ang mga babae ay handang makipag-usap—at si Mr. Collins ay hindi naman nahihiyang magsalita. Isa siyang matangkad at medyo mabigat na lalaki, mga 25 years old, na may seryoso at formal na kilos.

Hindi pa siya gaanong nakaka-upo nang purihin niya si Mrs. Bennet sa ganda ng kanyang mga anak. Sinabi niyang narinig na niya ang tungkol sa kanilang kagandahan, pero mas maganda pa raw sila sa personal. Dagdag pa niya, sigurado siyang makakapag-asawa silang lahat nang maayos. Hindi ito masyadong nagustuhan ng ilan, pero natuwa si Mrs. Bennet.

“Napakabait mo naman, sir,” sabi niya. “Sana nga mangyari ‘yan, kung hindi kawawa sila. Ang gulo kasi ng sistema.”

“Ang tinutukoy mo ay ang mana, tama ba?”

“Oo,” sabi niya. “Napakahirap nito para sa mga anak ko. Pero hindi kita sinisisi—ganyan talaga ang mundo.”

“Nauunawaan ko ang sitwasyon ng mga pinsan ko,” sabi ni Mr. Collins. “At marami pa akong masasabi, pero ayokong magmukhang masyadong forward. Masasabi ko lang na handa akong humanga sa kanila. Sa ngayon, hindi na muna ako magsasalita—siguro kapag mas magkakilala na tayo—”

Naputol siya nang tawagin na sila para kumain, at nagkatinginan ang mga babae.

Hindi lang ang mga dalaga ang pinuri niya—pati ang bahay, dining room, at mga gamit ay pinuri niya. Sana natuwa si Mrs. Bennet, kung hindi lang niya naisip na balang araw ay magiging pag-aari na ito ni Mr. Collins.

Pinuri rin niya ang pagkain at tinanong kung sino sa mga dalaga ang nagluto. Agad siyang kinorek ni Mrs. Bennet, medyo may inis, na kaya nilang magbayad ng cook at hindi kailangang magluto ng mga anak niya. Humingi siya ng paumanhin—at kahit sinabi nang okay lang, nagpatuloy pa rin siya sa pagso-sorry nang halos labinlimang minuto.

Pride at Bias Chapter 12

 Dahil napagkasunduan na ng magkapatid, sumulat si Elizabeth kinaumagahan sa kanilang ina para hilingin na sunduin sila ng karwahe sa araw na iyon. Pero si Mrs. Bennet, na inaasahang mananatili sila sa Netherfield hanggang Martes para tuluyang gumaling si Jane, ay hindi natuwa sa ideyang uuwi sila nang mas maaga. Kaya hindi pabor ang sagot niya—lalo na para kay Elizabeth na gustong-gusto nang umuwi. Sinabi niyang hindi pwedeng maipadala ang karwahe hanggang Martes, at idinagdag pa na kung yayayain pa silang mag-stay nina Mr. Bingley, okay lang daw sa kanya.

Pero desidido si Elizabeth na hindi na magtatagal pa. Hindi rin niya inaasahang yayayain pa sila—at mas nag-aalala pa siya na baka isipin ng iba na sobra na ang pananatili nila. Kaya hinikayat niya si Jane na hiramin na lang ang karwahe ni Mr. Bingley. Sa huli, napagdesisyunan nilang sabihin na aalis na sila ng umagang iyon at mag-request na lang.

Nang ipaalam nila ito, maraming nagpahayag ng pag-aalala at pinilit silang mag-stay kahit isang araw pa. Nakuha si Jane na mag-stay muna hanggang kinabukasan bago tuluyang umalis. Pero nagsisi si Miss Bingley na siya pa ang nag-suggest ng delay, dahil mas matindi ang selos at inis niya kay Elizabeth kaysa sa pagmamahal niya kay Jane.

Si Mr. Bingley naman ay talagang nalungkot na aalis sila agad. Paulit-ulit niyang kinumbinsi si Jane na hindi pa ito sapat na magaling para bumiyahe. Pero nanindigan si Jane dahil alam niyang kaya na niya.

Para kay Darcy, good news ito—sapat na ang pananatili ni Elizabeth sa Netherfield. Mas naa-attract na siya rito kaysa sa gusto niya, at lalo pang nakakainis si Miss Bingley sa kanya habang mas nagiging bastos naman kay Elizabeth. Kaya nagdesisyon siyang maging maingat at huwag magpakita ng kahit anong paghanga. Ayaw niyang bigyan si Elizabeth ng dahilan para isipin na may pag-asa siya. Alam niyang ang kilos niya sa mga huling araw ay pwedeng magpalakas o tuluyang pumatay sa ganitong ideya. Kaya noong Sabado, halos hindi siya nagsalita kay Elizabeth—baka wala pang sampung salita. Kahit pa nagkaroon sila ng pagkakataong magkasama nang kalahating oras, hindi siya lumihis sa pagbabasa at hindi man lang siya tiningnan.

Pagsapit ng Linggo, pagkatapos ng morning service, tuluyan na silang naghiwalay—isang bagay na ikinatuwa ng halos lahat. Biglang naging mas magalang si Miss Bingley kay Elizabeth at mas affectionate kay Jane. Nang magpaalam na sila, niyakap niya si Jane at nakipagkamay pa kay Elizabeth. Si Elizabeth naman ay umalis na masaya ang pakiramdam.

Pagdating nila sa bahay, hindi sila ganoon kainit na tinanggap ng kanilang ina. Nagulat si Mrs. Bennet sa biglaang pag-uwi nila at inisip niyang mali iyon dahil nagdulot lang sila ng abala. Sigurado rin siyang magkakasakit ulit si Jane. Pero ang kanilang ama, kahit hindi masyadong expressive, ay tunay na natuwa na makita sila—ramdam niya ang kakulangan nila sa bahay.

Nang gabing iyon, hindi na ganoon ka-lively at ka-sense ang usapan kumpara dati, dahil wala sina Jane at Elizabeth.

Natagpuan nila si Mary na, gaya ng dati, abala sa pag-aaral—sa musika at sa mga moral na ideya—at may mga bago na namang babasahin at obserbasyon na ibabahagi. Samantala, sina Catherine at Lydia ay may ibang klaseng balita. Maraming nangyari sa regiment mula noong nakaraang Miyerkules—may mga officers na nag-dinner kasama ang tiyuhin nila, may isang sundalo na naparusahan, at may balitang posibleng magpakasal si Colonel Forster.

Pride at Bias Chapter 11

Pagkatapos ng dinner, nang umalis ang mga babae sa hapag, agad na pinuntahan ni Elizabeth ang kapatid niya. Nang makita niyang maayos na naprotektahan si Jane laban sa lamig, inalalayan niya itong pumunta sa drawing room. Masayang sinalubong si Jane ng dalawang kaibigan, at napansin ni Elizabeth na hindi pa niya sila nakitang ganito ka-pleasant at ka-friendly tulad noong oras na iyon bago pumasok ang mga lalaki. Magaling silang makipag-usap—kayang magkuwento nang malinaw, magbahagi ng nakakatawang stories, at mag-usap tungkol sa ibang tao nang lively.

Pero nang dumating na ang mga lalaki, hindi na si Jane ang sentro ng atensyon. Agad na napunta ang tingin ni Miss Bingley kay Darcy at may sinabi agad siya bago pa ito makalapit. Si Darcy naman ay dumiretso kay Jane at magalang siyang binati at kinumusta. Si Mr. Hurst ay yumuko lang nang bahagya at nagsabing “very glad,” pero si Bingley ang pinaka-excited—halatang masaya siya at sobrang attentive kay Jane.

Sa unang kalahating oras, inasikaso niya ang apoy sa fireplace para hindi ginawin si Jane, at pinaupo pa siya sa mas malayo sa pintuan. Umupo siya sa tabi nito at halos hindi na kinausap ang iba. Si Elizabeth, na nasa kabilang sulok at may ginagawa, ay tuwang-tuwa habang pinapanood ang lahat.

Pagkatapos ng tsaa, iminungkahi ni Mr. Hurst ang card game—pero walang pumansin. Alam na ni Mrs. Hurst na ayaw ni Darcy maglaro, at kahit pinilit pa ni Mr. Hurst, wala pa ring sumang-ayon. Sinabi niyang walang balak maglaro ang kahit sino, at ang katahimikan ng grupo ay parang sumang-ayon na rin. Kaya wala nang ginawa si Mr. Hurst kundi humiga sa sofa at matulog.

Si Darcy ay nagbasa ng libro. Si Miss Bingley rin ay nagbasa, habang si Mrs. Hurst ay abala lang sa paglalaro ng kanyang mga pulseras at singsing, at paminsan-minsan ay sumasali sa usapan nina Bingley at Jane.

Si Miss Bingley naman ay mas abala sa pagmamasid kay Darcy kaysa sa pagbabasa—panay tanong at silip sa libro nito. Pero hindi niya ito mapilit makipag-usap; sumasagot lang ito nang maikli at tuloy sa pagbabasa. Sa huli, nainip siya, humikab nang malaki, at nagsabi,

“Ang sarap pala ng ganitong gabi! Wala talagang mas hihigit pa sa pagbabasa. Madali kang magsawa sa ibang bagay, pero hindi sa libro! Kapag may sarili na akong bahay, magiging miserable ako kung wala akong magandang library.”

Walang sumagot.

Humikab ulit siya, ibinaba ang libro, at tumingin sa paligid para may mahanap na gagawin. Nang marinig niyang pinag-uusapan ng kapatid niya ang isang ball kasama si Jane, bigla siyang lumingon.

“By the way, Charles, seryoso ka ba talaga sa pagho-host ng ball sa Netherfield? Dapat siguro tanungin mo muna kung gusto iyon ng lahat dito. Feeling ko may ilan na mas iisipin ‘yon na parusa kaysa kasiyahan.”

“Kung si Darcy ang tinutukoy mo,” sabi ni Bingley, “pwede naman siyang matulog bago magsimula. Pero tuloy ang ball. Kapag nakapagluto na ng sapat na pagkain, magpapadala na ako ng invitations.”

“Mas magugustuhan ko sana ang mga ball,” sabi niya, “kung iba ang paraan. Nakaka-boring kasi ang usual na nangyayari. Mas okay sana kung usapan na lang kaysa sayawan.”

“Mas sensible nga siguro,” sagot ni Bingley, “pero hindi na ‘yon matatawag na ball.”

Hindi na sumagot si Miss Bingley at naglakad-lakad sa paligid. Maganda ang tindig niya at maayos siyang gumalaw, pero si Darcy—na gusto niyang mapansin—ay tuloy lang sa pagbabasa.

Sa huli, medyo desperado, sinubukan niya ulit. Lumingon siya kay Elizabeth at sinabi,
“Miss Eliza Bennet, samahan mo akong maglakad-lakad sa room. Nakaka-refresh ‘yon pagkatapos umupo nang matagal.”

Nagulat si Elizabeth pero pumayag agad. At sa wakas, napansin sila ni Darcy—tumingin siya at isinara ang libro.

Inaya siya sumama, pero tumanggi siya. Sinabi niyang dalawa lang ang posibleng dahilan kung bakit sila naglalakad—at sa alinman doon, makakaistorbo lang siya kung sasama.

Gustong-gustong malaman ni Miss Bingley ang ibig niyang sabihin, kaya tinanong niya si Elizabeth kung naintindihan nito.

“Hindi,” sagot ni Elizabeth, “pero sigurado akong pinupuna lang niya tayo. Ang pinakamagandang gawin ay huwag na lang magtanong.”

Pero hindi mapigilan ni Miss Bingley ang sarili niya at patuloy na nangulit para ipaliwanag ni Darcy.

“Wala naman akong problema magpaliwanag,” sabi niya. “Either naglalakad kayo dahil may private kayong pag-uusapan, o dahil alam ninyong mas maganda kayong tingnan habang naglalakad. Kung una, makakaistorbo ako. Kung pangalawa, mas ma-aadmire ko kayo habang nakaupo lang ako.”

“Grabe naman!” sabi ni Miss Bingley. “Ang sama nun! Paano natin siya gagantihan?”

“Madali lang,” sabi ni Elizabeth. “Pwede natin siyang kulitin at pagtawanan. Go, asarin mo siya—alam mo na ‘yan.”

“Sa totoo lang, hindi ko alam,” sagot ni Miss Bingley. “Hindi mo kayang asarin ang taong sobrang kalmado. At kung tatawa naman tayo, baka mapahiya lang tayo kung walang dahilan. Hayaan na lang natin siyang maging proud.”

“Hindi pwedeng pagtawanan si Mr. Darcy?” sabi ni Elizabeth. “Ang laking advantage nun—at sana manatili ‘yon. Ayokong magkaroon ng maraming kakilala na ganyan. Gustong-gusto ko tumawa.”

“Mas pinapaboran ako ni Miss Bingley kaysa sa nararapat,” sabi ni Darcy. “Kahit ang pinakamatalinong tao—at ang pinakamagandang ginagawa nila—pwedeng gawing katawa-tawa ng taong mahilig magbiro sa lahat.”

“Totoo,” sagot ni Elizabeth, “may ganung tao. Pero sana hindi ako ganun. Hindi ko tinatawanan ang matino o mabuti. Pero ang kalokohan, kakaibang ugali, at inconsistencies—aminado ako, natatawa ako doon. Pero sa tingin ko, wala ka naman ng mga ‘yon.”

“Siguro walang taong ganap na wala nun,” sabi ni Darcy. “Pero buong buhay kong sinubukang iwasan ang mga kahinaang nagpapamukhang katawa-tawa kahit ang matatalinong tao.”

“Gaya ng kayabangan at pride?” sabi ni Elizabeth.

“Oo, kahinaan talaga ang vanity,” sabi ni Darcy. “Pero ang pride—kapag may tunay na talino ang isang tao—kaya naman itong kontrolin.”

Lumingon si Elizabeth para itago ang ngiti niya.

“So tapos na ba ang pagsusuri mo kay Mr. Darcy?” tanong ni Miss Bingley. “At ano ang naging resulta?”

“Kumbinsido na ako,” sagot ni Elizabeth, “na wala talagang kapintasan si Mr. Darcy. Siya na rin mismo ang umaamin.”

“Hindi,” sabi ni Darcy, “hindi ko kailanman sinabi iyon. Marami akong pagkukulang—pero sana hindi sa pag-iisip. Ang ugali ko, hindi ko masyadong maipagmamalaki. Hindi ako madaling mag-adjust—siguro kulang pa nga para sa convenience ng iba. Hindi ko madaling makalimutan ang mga pagkakamali at kasalanan ng ibang tao, lalo na kung ako ang nasaktan. Hindi rin ako basta-basta naaapektuhan. Baka nga tawagin akong mapagtanim ng sama ng loob. At kapag nawala ang respeto ko sa isang tao, wala na talaga—habang-buhay.”

“Isa nga ‘yang kahinaan,” sabi ni Elizabeth. “Ang hindi marunong magpatawad ay hindi magandang katangian. Pero at least, hindi ko siya matatawanan—kaya safe ka sa akin.”

“Sa tingin ko,” sabi ni Darcy, “lahat ng tao may natural na kahinaan—isang ugali na kahit anong galing ng pagpapalaki, mahirap pa ring baguhin.”

“At ang kahinaan mo ay parang madali kang mainis o magalit sa lahat.”

“At ikaw naman,” sagot niya na may ngiti, “ay sadyang pinipiling hindi maintindihan ang mga tao.”

“Pwede bang mag-music na lang tayo?” sabi ni Miss Bingley, halatang naiinip dahil hindi siya kasali sa usapan. “Louisa, okay lang ba na gisingin ko si Mr. Hurst?”

Wala namang tutol ang kapatid niya, kaya binuksan ang piano. At pagkatapos ng ilang sandali, hindi na rin tumutol si Darcy—nagsisimula na rin niyang maramdaman na baka delikado kung masyado niyang bibigyan ng pansin si Elizabeth.

 

Pride at Bias Chapter 10

Halos pareho lang ang naging takbo ng araw tulad ng nakaraan. Sina Mrs. Hurst at Miss Bingley ay gumugol ng ilang oras sa umaga kasama ang may sakit, na unti-unti namang gumagaling. Pagsapit ng gabi, sumama si Elizabeth sa kanila sa drawing room. Pero wala ang karaniwang card table. Si Mr. Darcy ay abala sa pagsusulat ng liham, habang si Miss Bingley ay nakaupo sa tabi niya, pinapanood siya at paulit-ulit siyang iniistorbo para ipasabi ang kung anu-ano sa kapatid niyang babae. Samantala, naglalaro ng cards sina Mr. Hurst at Mr. Bingley, at nanonood lang si Mrs. Hurst.

Kumuha si Elizabeth ng pananahi at naaliw sa pakikinig sa usapan nina Darcy at Miss Bingley. Paulit-ulit niyang pinupuri ang sulat ni Darcy—ang ganda raw ng sulat-kamay, ang linis ng pagkakasulat, pati ang haba ng liham—habang si Darcy naman ay halos walang pakialam sa mga papuri. Nakakatuwang panoorin, at swak na swak sa tingin ni Elizabeth sa kanilang dalawa.

“Siguradong matutuwa si Miss Darcy sa liham na iyan!”

Hindi sumagot si Darcy.

“Ang bilis mong magsulat.”

“Mali ka. Mabagal nga akong magsulat.”

“Siguro ang dami mong sinusulat na liham sa isang taon—lalo na ‘yung pang-negosyo! Nakakainis siguro ‘yon.”

“Buti na lang sa akin napupunta, hindi sa iyo.”

“Pakisabi naman sa kapatid mo na gusto ko siyang makita.”

“Nasabi ko na ‘yan sa kanya dati, ayon sa gusto mo.”

“Parang hindi mo gusto ang panulat mo. Ako na lang ang mag-ayos—magaling ako diyan.”

“Salamat, pero mas gusto kong ako na lang ang mag-ayos.”

“Paano mo nagagawang pantay-pantay ang sulat mo?”

Hindi siya sumagot.

“Sabihin mo rin sa kapatid mo na natutuwa ako sa pagbuti niya sa pagtugtog ng harp, at sobrang gusto ko ‘yung design niya para sa mesa—mas maganda pa kaysa kay Miss Grantley.”

“Pwede bang sa susunod ko na lang isulat ang mga papuri mo? Wala na akong space ngayon para maipaliwanag nang maayos.”

“Ay, okay lang. Makikita ko naman siya sa Enero. Pero lagi ka bang nagsusulat ng ganito kahaba at kagandang liham sa kanya, Mr. Darcy?”

“Mahahaba kadalasan, pero kung maganda ba, hindi ako ang dapat magsabi.”

“Para sa akin, kung kayang magsulat ng mahaba nang madali, hindi pwedeng pangit ang sulat.”

“Hindi ‘yan magandang papuri kay Darcy, Caroline,” sabi ng kapatid niya, “kasi hindi naman siya madaling magsulat. Pinag-iisipan niya pa masyado—lalo na ‘yung mahahabang salita. Tama ba, Darcy?”

“Iba ang estilo ko ng pagsusulat kumpara sa iyo.”

“Naku,” sabi ni Miss Bingley, “si Charles napakagulo magsulat. Kalahati ng mga salita, nawawala, tapos ‘yung iba puro burado.”

“Masyadong mabilis ang takbo ng isip ko kaya hindi ko na maayos maisulat,” sabi ni Bingley. “Kaya minsan, parang wala ring laman ang mga sulat ko.”

“Ang pagiging mapagkumbaba mo, Mr. Bingley, nakaka-disarm ng kritisismo,” sabi ni Elizabeth na nakangiti.

“Walang mas mapanlinlang kaysa sa pagpapanggap na mapagkumbaba,” sabi ni Darcy. “Minsan, wala lang talagang pakialam ang tao, at minsan naman, palihim lang na pagyayabang.”

“Alin doon ang tingin mong ginawa ko?”

“‘Yung palihim na pagyayabang,” sagot ni Darcy. “Ipinagmamalaki mo rin ang mga kahinaan mo sa pagsusulat kasi iniisip mong galing iyon sa bilis ng pag-iisip at pagiging relaxed—at kahit hindi kahanga-hanga, sa tingin mo naman ay interesting iyon.”

“Alin doon ang tingin mong ginawa ko?”

“‘Yung palihim na pagyayabang,” sagot ni Darcy. “Ipinagmamalaki mo rin ang mga kahinaan mo sa pagsusulat kasi iniisip mong galing iyon sa bilis ng pag-iisip at pagiging relaxed—at kahit hindi kahanga-hanga, sa tingin mo naman ay interesting iyon.”

Grabe naman,” sabi ni Bingley, “masyado na ‘yan—inaalala mo pa lahat ng kalokohang sinabi ko kaninang umaga! Pero sa totoo lang, naniniwala ako sa sinabi ko, at naniniwala pa rin ako ngayon. At least hindi ko lang ‘yon sinabi para magpa-impress sa mga babae.”

“Naniniwala akong naniwala ka,” sagot ni Darcy, “pero hindi ako kumbinsido na talagang aalis ka nang ganoon kabilis. Madali kang maimpluwensyahan, tulad ng ibang tao. Kung paalis ka na at may kaibigan na magsabi, ‘Bingley, mas mabuting mag-stay ka muna hanggang next week,’ malamang papayag ka. Baka nga hindi ka na umalis—at kapag may nagsabi pa ulit, baka tumagal ka pa ng isang buwan.”

“Ibig sabihin lang niyan,” sabi ni Elizabeth na natatawa, “na minamaliit ni Mr. Bingley ang sarili niyang ugali. Mas napaganda mo pa ang image niya kaysa sa kung paano niya ipinakita ang sarili niya!”

“Natutuwa talaga ako,” sabi ni Bingley, “na ginawa mong parang papuri ‘yung sinabi ng kaibigan ko tungkol sa ugali ko. Pero parang binigyan mo iyon ng ibang kahulugan kaysa sa gusto niyang sabihin—kasi siguro mas iisipin niyang mas maayos ako kung direkta akong tumanggi at umalis agad.”

“So sa tingin ni Mr. Darcy,” sagot ni Elizabeth, “nababayaran ng pagiging matigas mo ang pagiging padalos-dalos mo sa umpisa?”

“Sa totoo lang, hindi ko maipaliwanag nang maayos—si Darcy na lang ang sumagot.”

“Inaakala mong ipapaliwanag ko ang mga opinyon na sinasabi mong akin kahit hindi ko naman inangkin,” sabi ni Darcy. “Pero sige—kung susundin natin ang example mo, tandaan mo na ‘yung kaibigang humiling na mag-stay siya ay humiling lang, walang ibinigay na dahilan kung bakit iyon ang tamang gawin.”

“So para sa’yo, walang halaga ang basta pagpayag sa kaibigan?”

“Ang pagpayag nang hindi ka kumbinsido ay hindi rin magandang patunay ng maayos na pag-iisip.”

“Parang hindi mo masyadong kinikilala ang epekto ng friendship at affection,” sabi ni Elizabeth. “Minsan, dahil mahalaga sa’yo ang isang tao, papayag ka na agad kahit walang mahabang paliwanag. Hindi ko sinasabi ‘to para kay Bingley specifically—pero sa normal na sitwasyon, kung may kaibigan na humiling ng maliit na pagbabago, iisipin mo ba agad na mali ‘yung taong pumayag nang walang debate?”

“Bago tayo magpatuloy,” sabi ni Darcy, “siguro dapat malinaw muna kung gaano kaimportante ang sitwasyon at kung gaano kalapit ang relasyon ng mga taong involved.”

“Tama!” sabat ni Bingley. “Kunin natin lahat ng detalye—pati height at size nila, Miss Bennet. Baka mas mahalaga pa ‘yon kaysa sa iniisip mo! Sa totoo lang, kung hindi lang mas matangkad si Darcy kaysa sa akin, baka hindi ko siya gaanong nire-respeto. Minsan kasi, medyo nakaka-intimidate siya—lalo na sa bahay niya, tuwing Sunday evening, kapag wala siyang ginagawa.”

Ngumiti lang si Darcy, pero napansin ni Elizabeth na parang medyo na-offend siya kaya pinigilan niya ang pagtawa. Si Miss Bingley naman, nainis para kay Darcy at pinagsabihan ang kapatid niya sa pagsasalita ng kalokohan.

“Alam ko na ang ginagawa mo, Bingley,” sabi ni Darcy. “Ayaw mo lang sa argumento kaya gusto mong patigilin ito.”

“Baka nga,” sagot ni Bingley. “Parang away kasi ang dating ng mga argumento. Kung pwede lang, ipagpatuloy niyo ‘yan kapag wala na ako dito—matutuwa ako. Tapos pwede niyo na akong pag-usapan kahit anong gusto niyo.”

“Walang problema sa akin ‘yan,” sabi ni Elizabeth. “At mas mabuti sigurong tapusin na lang ni Mr. Darcy ang liham niya.”

Sinunod ni Darcy ang payo at tinapos ang sulat.

Pagkatapos noon, inanyayahan niya sina Miss Bingley at Elizabeth na mag-music. Agad na pumunta si Miss Bingley sa piano at magalang na inalok si Elizabeth na mauna—pero magalang ding tumanggi si Elizabeth, kaya siya na ang tumugtog. Sumabay si Mrs. Hurst sa pagkanta.

Habang tumutugtog sila, nagbubuklat si Elizabeth ng mga music sheet at napansin niyang madalas siyang tinitingnan ni Darcy. Hindi niya maintindihan kung bakit—hindi niya akalaing hahangaan siya nito, pero kakaiba rin na titigan siya dahil lang hindi siya gusto. Sa huli, naisip niya na baka napapansin siya nito dahil may nakikita itong mali o hindi kanais-nais sa kanya kumpara sa iba. Pero hindi naman siya nasaktan—hindi niya ito gusto nang sapat para pahalagahan ang opinyon nito.

Pagkatapos ng ilang Italian songs, lumipat si Miss Bingley sa isang lively na Scottish tune. Maya-maya, lumapit si Darcy kay Elizabeth at sinabi,

“Hindi mo ba gustong sumayaw ngayon, Miss Bennet? Perfect na pagkakataon.”

Ngumiti lang siya at hindi sumagot. Inulit ni Darcy ang tanong, medyo nagtataka.

“Oh, narinig ko naman,” sabi niya. “Hindi ko lang agad alam ang isasagot ko. Alam kong gusto mong sumagot ako ng ‘oo’ para may chance kang husgahan ang taste ko—pero gusto kong sirain ang ganung plano. Kaya sasabihin ko na ayoko talagang sumayaw. Sige, husgahan mo ako kung gusto mo.”

“Hindi ko magagawa ‘yan,” sagot niya.

Inaasahan ni Elizabeth na maiinis niya si Darcy, kaya nagulat siya sa pagiging magalang nito. Pero may halo ng lambing at pagiging playful sa kanya kaya mahirap siyang kainisan—at hindi pa kailanman naging ganito ka-attracted si Darcy sa kahit sinong babae. Sa totoo lang, kung hindi lang dahil sa tingin niyang mas mababa ang social connections nito, pakiramdam niya ay baka mahulog siya rito.

Napansin—or kahit pinaghinalaan—ni Miss Bingley ang nangyayari at nagsimulang magselos. Nadagdagan ang pag-aalala niya kay Jane ng kagustuhan niyang mawala si Elizabeth sa eksena.

Paulit-ulit niyang sinusubukang ipamukhang hindi bagay si Elizabeth kay Darcy—pinag-uusapan ang posibilidad ng kasal nila at pinaplano pa ang magiging buhay nito.

Kinabukasan, habang naglalakad sila sa hardin, sinabi niya, “Sana kapag nangyari na ang magandang event na ‘yan, mabigyan mo ng konting paalala ang magiging biyenan mo na mas mabuting bawasan ang pagsasalita. At kung kaya, turuan mo rin ang mga nakababatang kapatid na tigilan ang paghabol sa mga sundalo. At kung pwede ko ring banggitin—subukan mong bawasan ‘yung kaunting yabang at pagiging medyo pilya ng mapapangasawa mo.”

May iba ka pa bang plano para sa magiging masayang buhay ko sa bahay?” tanong ni Darcy.

“Oh, meron pa,” sabi ni Miss Bingley. “Ilagay mo ang mga portrait ng Tito at Tita Philips mo sa gallery sa Pemberley—katabi ng great-uncle mong judge. Pareho naman silang nasa parehong propesyon, magkaibang field lang. At tungkol naman sa portrait ni Elizabeth… huwag mo nang subukan. Walang pintor ang makakakuha ng ganda ng mga mata niya.”

“Mahihirapan nga kunin ang expression ng mga mata niya,” sagot ni Darcy, “pero ang kulay, hugis, at lalo na ang mahahabang pilikmata—pwede pa siguro ‘yon magaya.”

Sakto namang nakasalubong nila sina Mrs. Hurst at Elizabeth na galing sa kabilang daan.

“Ay, hindi ko alam na lalabas kayo para maglakad,” sabi ni Miss Bingley, medyo nagulat at kinakabahan baka narinig sila.

“Grabe naman kayo,” sabi ni Mrs. Hurst, “iniwan niyo kami nang hindi man lang nagsabi na lalabas kayo.” Sabay kapit niya sa braso ni Darcy, kaya napunta si Elizabeth na mag-isang naglalakad. Tatlo lang kasi ang kasya sa daan.

Napansin ni Darcy ang kabastusan nito at agad nagsabi,

“Masyadong makitid ang daan para sa ating lahat. Mas mabuting doon na lang tayo sa mas malawak na daan.”

Pero si Elizabeth, na wala namang balak sumama pa sa kanila, ay tumawa at nagsabi,

“Ay, huwag na—okay na kayo diyan. Ang ganda ng ayos niyo, parang isang magandang larawan. Masisira lang kung dadagdagan pa ng isa. Sige, bye!”

Pagkatapos, masaya siyang umalis at naglakad-lakad, umaasang makakauwi na siya sa loob ng isa o dalawang araw. Si Jane ay gumaling na rin nang kaunti at balak nang lumabas ng kwarto niya nang ilang oras mamayang gabi.

Dalaga, Nagpakamatay Matapos Turukan ng HIV-Positive na Dugo

Lokasyon: Hyderabad/Pocharam area, Telangana, timog India

Isang nakagigimbal na insidente ang naganap sa Hyderabad/Pocharam area sa Telangana, India, kung saan isang dalaga ang nasangkot sa isang marahas na pangyayari na nauwi sa trahedya.

Ayon sa mga ulat, ang suspek na kinilalang si Manohar, 24 taong gulang, ay nasa isang planong kasal o engagement sa biktima na tinatayang nasa edad 22 hanggang 24. 

Magkamag-anak umano ang dalawa. Humiling ang pamilya ng babae ng mga medikal na pagsusuri dahil sa HIV status ng mga magulang ni Manohar; iniulat na namatay ang kanyang ama dahil sa komplikasyon na may kaugnayan sa AIDS.

Noong Setyembre 2025, nakumpirmang HIV-positive si Manohar. Dahil dito, ipinasiya ng pamilya ng babae na itigil ang planong pagpapakasal.

Noong Marso 11, 2026, pinuntahan ni Manohar ang bahay ng biktima habang ito ay nag-iisa. 

Doon, sapilitan niyang tinurukan ang babae sa bisig gamit ang hiringgilya na naglalaman umano ng kanyang sariling dugo na HIV-positive. 

Bago umalis, sinabi pa niya sa biktima ang kanyang ginawa. Pinaniniwalaang layunin ng suspek na mahawaan ang babae upang mapilitan ang pamilya nito na ituloy ang kasal.

Matapos ang insidente, nakaranas ang biktima ng mga sintomas tulad ng lagnat at pag-itim ng balat sa bahagi ng tinurukan, at agad niya itong iniulat sa kanyang pamilya at sa mga kawani ng ospital. 

Hindi nagtagal, inaresto ng pulisya si Manohar at sinampahan ng mga kasong kabilang ang tangkang pagpatay.

Dahil sa matinding pag-aalala na siya ay nahawaan ng HIV, pati na rin sa takot sa stigma ng lipunan at pagkawala ng dignidad—ayon sa kanyang iniwang mensahe—nagpakamatay ang biktima sa bahay ng kanyang lola makalipas ang humigit-kumulang tatlo hanggang apat na linggo matapos ang insidente, bandang unang bahagi ng Abril 2026.

 Ayon sa ilang ulat, nag-iwan siya ng sulat o video na sinisisi ang suspek sa umano’y “pagkasira ng kanyang buhay.”

Patuloy ang imbestigasyon ng mga awtoridad sa nasabing kaso.

Pride at Bias Chapter 9

Nagpalipas si Elizabeth ng gabi sa kwarto ng kapatid niya, at kinaumagahan ay medyo gumaan na ang pakiramdam ni Jane. 

Nakapagpadala siya ng maayos na sagot kay Mr. Bingley, na maaga pa lang ay nagtanong na tungkol kay Jane sa pamamagitan ng katulong, at pati na rin sa mga kapatid nitong babae na nag-check din kalaunan.

Kahit gumanda na ang lagay ni Jane, nagpadala pa rin si Elizabeth ng sulat sa bahay nila para papuntahin ang nanay niya at siya na mismo ang tumingin sa kalagayan ni Jane. 

Agad naman itong sinunod. Dumating si Mrs. Bennet kasama ang dalawang bunso niyang anak na babae sa Netherfield, ilang sandali matapos ang agahan.

Kung nakita niyang delikado ang lagay ni Jane, siguradong labis siyang mag-aalala. Pero dahil mukhang hindi naman seryoso ang sakit nito, hindi rin siya nagmamadaling gumaling agad si Jane—kasi kapag gumaling na, kailangan na nitong umalis sa Netherfield. 

Kaya tumanggi siyang pauwiin si Jane, at pati na rin ang doktor na dumating ay hindi rin ito inirekomenda.

Pagkatapos umupo sandali kasama si Jane, inanyayahan sila ni Miss Bingley papunta sa breakfast room. 

Sinalubong sila ni Mr. Bingley at tinanong kung mas lumala ba si Jane kaysa sa inaasahan ni Mrs. Bennet.

“Oo nga po,” sagot niya. “Masyado siyang mahina para ilipat. Sabi ni Mr. Jones, huwag muna siyang gagalawin. 

Kaya makikiusap kami na patagalin pa ang pananatili namin dito.”

“Ilipat siya? Hindi pwede!” sabi ni Bingley. “Sigurado akong hindi papayag ang kapatid ko.”

“Makakaasa kayo, ma’am, na aalagaan namin nang mabuti si Miss Bennet habang nandito siya,” sabi ni Miss Bingley, kahit medyo malamig ang tono.

Paulit-ulit ang pasasalamat ni Mrs. Bennet.

“Hindi ko alam kung ano ang mangyayari sa kanya kung wala ang mga mabubuti ninyong kaibigan,” dagdag niya.

 “Napakasakit niya, pero napakatiyaga niya—pinakamatamis ang ugali sa lahat. 

Lagi kong sinasabi sa iba kong anak na wala silang sinabi kumpara sa kanya. Ang ganda ng bahay ninyo, Mr. Bingley, at napakaganda ng tanawin.

 Walang tatalo sa Netherfield. Sana hindi kayo aalis agad, kahit maikli lang ang lease ninyo.”

“Sanay akong gumawa ng desisyon nang mabilis,” sagot ni Bingley. 

“Kaya kung aalis man ako, baka sa loob ng limang minuto lang. Pero sa ngayon, balak kong manatili.”

“Yan ang inaasahan ko sa inyo,” sabi ni Elizabeth.

“Ah, naiintindihan mo na pala ako?” biro niya.

“Oo, lubos.”

“Gusto kong isipin na papuri ‘yan, pero baka hindi rin maganda na ganun lang kadaling mabasa.”

“Depende ‘yan. Hindi ibig sabihin na mas magaling ang taong komplikado kaysa sa tulad mo.”

“Lizzy,” singit ng nanay niya, “mag-ingat ka sa pagsasalita.

 Hindi ito tulad sa bahay natin.”

“Hindi ko alam na pinag-aaralan mo pala ang ugali ng tao,” sabi ni Bingley. “Mukhang interesting ‘yan.”

“Oo, lalo na ang mga komplikadong tao,” sagot ni Elizabeth.

“Sa probinsya,” sabi ni Darcy, “kaunti lang ang mapag-aaralan mo. Maliit at paulit-ulit lang ang lipunan dito.”

“Pero nagbabago naman ang mga tao,” sagot ni Elizabeth. “Laging may bagong mapapansin.”

“Ay, totoo ‘yan!” singit ni Mrs. Bennet, medyo na-offend. “Pareho lang ang ganap sa probinsya at sa siyudad.”

Nagulat ang lahat. Tiningnan lang siya ni Darcy sandali at tumahimik.

Akala ni Mrs. Bennet ay nanalo siya sa usapan, kaya nagpatuloy siya.

“Para sa akin, wala namang masyadong lamang ang London sa probinsya, maliban sa mga tindahan at pasyalan. 

Mas masarap pa rin ang buhay dito, di ba, Mr. Bingley?”

“Kapag nasa probinsya ako, ayokong umalis. 

At kapag nasa siyudad ako, ganun din,” sagot niya. “Parehong may maganda sa dalawa.”

“Kaya lang ganyan dahil maganda ang ugali mo,” sabi ni Mrs. Bennet. “Pero ‘yung lalaking iyon”—tumingin siya kay Darcy—“parang minamaliit ang probinsya.”

“Mama, mali ang pagkaintindi mo,” sabi ni Elizabeth, medyo nahihiya. “Ang ibig lang sabihin ni Mr. Darcy, mas kaunti ang tao dito kaysa sa siyudad—na totoo naman.”

“Pero hindi ibig sabihin nun na wala tayong nakakasalamuha! Dito pa nga lang, nakaka-dinner namin ang dalawampu’t apat na pamilya!”

Halos hindi na makapagpigil si Bingley ng tawa—nagagawa lang niyang magpakaayos dahil nag-aalala siya para kay Elizabeth.

 Pero ang kapatid niya, hindi ganoon kaingat, at ngumiti siya nang may kahulugang tingin kay Mr. Darcy.

Para maiba ang usapan at mailihis ang atensyon ng kanyang ina, tinanong ni Elizabeth kung nakapunta na ba si Charlotte Lucas sa Longbourn mula nang umalis siya.

“Oo,” sagot ni Mrs. Bennet. “Dumaan siya kahapon kasama ang ama niya. Ang bait at kaaya-aya ni Sir William, hindi ba, Mr. Bingley? 

Napakaayos ng asal, napaka-elegante, at ang dali niyang kausap! Lagi siyang may sinasabi sa lahat. 

Para sa akin, ‘yan ang totoong magandang asal. Yung mga taong akala mo kung sino at hindi man lang nagsasalita, mali ang pagkaintindi nila doon.”

“Dumain ba si Charlotte sa inyo?”

“Hindi, umuwi siya,” sagot ni Mrs. Bennet. 

“Sa tingin ko kailangan siya para tumulong sa paggawa ng mince pies. Sa akin kasi, Mr. Bingley, mas gusto kong may mga katulong na kayang gawin ang sarili nilang trabaho—hindi ganyan pinalaki ang mga anak kong babae. 

Pero kanya-kanya naman ‘yan. Mabubuti naman ang mga Lucas na babae, masasabi ko. Sayang lang at hindi sila gaanong magaganda! 

Hindi naman sobrang pangit si Charlotte—pero kaibigan kasi namin siya.”

“Mukha naman siyang mabait na dalaga,” sabi ni Bingley.

“Ay oo naman—pero aminin mo, simple lang talaga ang itsura niya. Kahit si Lady Lucas sinasabi rin ‘yan, at naiinggit pa nga siya sa ganda ni Jane.

 Ayoko namang ipagyabang ang anak ko, pero totoo lang, bihira kang makakita ng mas maganda kay Jane.

 Iyan din ang sinasabi ng lahat—hindi lang ako bias. Noong kinse anyos pa lang siya, may isang gentleman sa bahay ng kapatid kong si Gardiner sa siyudad na sobrang nahulog sa kanya.

 Sigurado pa nga ang hipag ko na magpo-propose na iyon bago kami umalis. Pero hindi rin nangyari. 

Baka naisip niyang masyado pang bata si Jane. Pero nagsulat siya ng mga tula para sa kanya—at ang gaganda ng mga iyon.”

“At doon na natapos ang paghanga niya,” sabi ni Elizabeth, medyo naiinip. “Sa tingin ko, marami na ring napawi ang pag-ibig dahil sa ganyan. 

Sino kaya ang unang nakaisip na ang tula ay nakakatulong para mawala ang pag-ibig?”

“Para sa akin, ang tula ay pagkain ng pag-ibig,” sabi ni Darcy.

“Siguro gagana ‘yan kung matibay at malalim na pag-ibig,” sabi ni Elizabeth. “Lahat naman nakakadagdag sa isang bagay na malakas na. Pero kung mababaw lang—parang simpleng paghanga—sigurado akong kahit isang magandang soneto lang, mawawala na agad iyon.”

Ngumiti lang si Darcy. Nagkaroon ng ilang sandaling katahimikan, at kinabahan si Elizabeth na baka mapahiya na naman ang nanay niya. Gusto niyang magsalita para maiba ang usapan, pero wala siyang maisip.

Maya-maya, nagsimulang magpasalamat ulit si Mrs. Bennet kay Mr. Bingley dahil sa kabaitan nito kay Jane, at humingi pa ng paumanhin dahil pati si Lizzy ay nakaabala rin sa kanya. Magalang namang sumagot si Mr. Bingley, at pinilit pa niyang maging magalang din ang kapatid niyang babae. Sumagot naman ito, pero halatang hindi bukal sa loob. Kahit ganoon, kuntento na si Mrs. Bennet at agad nang ipinahanda ang kanilang karwahe.

Doon na umeksena ang bunso niyang anak. Buong oras ng pagbisita ay pabulong silang nag-uusap, at ngayon lumabas ang plano—si Lydia ang magpapaalala kay Mr. Bingley ng pangako nitong magpa-ball sa Netherfield.

Si Lydia ay isang malusog at masiglang labinlimang taong gulang, maganda ang kutis at palangiti, at paborito ng kanyang ina. Dahil sa sobrang pag-aaruga sa kanya, maaga siyang naipakilala sa lipunan. Punong-puno siya ng enerhiya at kumpiyansa sa sarili, lalo na’t binibigyan siya ng pansin ng mga opisyal—na natutuwa sa mga handaan ng kanyang tiyuhin at sa kanyang magaan na pakikitungo. Kaya naman wala siyang alinlangan na diretsahang banggitin ang tungkol sa ball, at pinaalalahanan si Bingley sa pangako nito, sabay sabing nakakahiya kung hindi niya iyon tutuparin.

Ang sagot ni Bingley ay ikinatuwa ng kanyang ina.

“Handa akong tuparin ang pangako ko,” sabi niya. “Kapag gumaling na ang kapatid ninyo, kayo na ang bahalang pumili ng araw ng ball. Pero hindi naman siguro ninyo gustong sumayaw habang may sakit pa siya, hindi ba?”

Nasiyahan si Lydia. “Oo nga, mas mabuting hintayin muna gumaling si Jane. At baka pagdating noon, bumalik na rin si Captain Carter sa Meryton. At kapag natuloy na ang ball ninyo,” dagdag niya, “pipilitin kong magpa-ball din sila. Sasabihin ko kay Colonel Forster na nakakahiya kung hindi niya gagawin.”

Pagkatapos nito, umalis na si Mrs. Bennet at ang kanyang mga anak. Agad bumalik si Elizabeth kay Jane, at hinayaan na lang ang paghusga sa kanilang asal sa dalawang babae at kay Mr. Darcy. Pero si Darcy, kahit anong biro ni Miss Bingley tungkol sa “magagandang mata” ni Elizabeth, ay tumangging punahin siya.

Libo-libong Bubuyog, Kumalat sa Isang Komersyal na Lugar sa Israel

Noong Abril 15, 2026, isang malaking kumpol ng mga bubuyog ang bumaba sa isang commercial o shopping center sa Netivot, isang lungsod sa timog ng Israel. 

Ayon sa mga video at ulat, makikita ang makakapal na ulap ng mga bubuyog na lumilipad sa mga kalsada, nakaparadang sasakyan, mga tindahan, at mga puno ng palma. 

Naglabas ng babala ang mga awtoridad na pinapayuhan ang mga residente at may-ari ng tindahan na isara ang mga pinto at bintana, manatili sa loob ng bahay, at iwasang lapitan ang mga bubuyog hanggang sa mahawakan ito ng mga propesyonal. 

May ilang taong nakagat, ngunit walang ulat ng malawakang “pag-atake” na nagdulot ng maraming nasaktan o matinding panic sa mas malaking lugar.

Walang naitalang malubhang pinsala o patuloy na krisis hanggang Abril 16. 

Nagpadala na ng mga propesyonal upang kontrolin ang sitwasyon.