Hindi nagtagal, natapos na ang unang linggo mula nang bumalik ang rehimento ng mga sundalo. Nagsimula na ang ikalawang linggo. Ito na ang huling linggo ng pananatili ng rehimento sa Meryton, kaya ang lahat ng dalagang nakatira sa lugar ay unti-unting nalulungkot. Halos lahat ay nakadarama ng matinding panghihina ng loob.
Ang dalawang nakatatandang Miss Bennet lamang ang nagagawa pang kumain, uminom, matulog, at ipagpatuloy ang kanilang mga karaniwang gawain.
Madalas silang pagalitan nina Kitty at Lydia dahil tila hindi man lang sila naaapektuhan sa nalalapit na pag-alis ng mga sundalo. Labis ang kalungkutan nina Kitty at Lydia, at hindi nila maintindihan kung bakit tila napakatigas ng puso ng mga kapatid nilang babae.
“Diyos ko! Ano na ang mangyayari sa atin? Ano ang gagawin natin?” madalas nilang sambitin habang labis na nagdadalamhati. “Paano ka nakakaya pang ngumiti, Lizzy?”
Nakikibahagi rin sa kanilang kalungkutan ang mapagmahal nilang ina. Naalala niya ang sarili niyang pinagdaanan noong dalawampu't limang taon na ang nakalipas, nang mangyari sa kanya ang isang katulad na sitwasyon.
“Sigurado ako,” sabi niya, “umiyak ako nang dalawang buong araw nang umalis ang rehimento ni Koronel Miller. Akala ko ay madudurog ang puso ko.”
“Sigurado akong madudurog din ang puso ko,” sabi ni Lydia.
“Kung maaari lang sana tayong pumunta sa Brighton!” sambit ni Gng. Bennet.
“Ay, oo! Kung maaari lang sana tayong pumunta sa Brighton! Pero napakahirap namang pakiusapan ni Papa.”
“Ang kaunting paliligo sa dagat ay sapat na para tuluyan akong gumaling at sumigla.”
“At sigurado ang Tiya Phillips ko na malaking tulong iyon sa akin,” dagdag ni Kitty.
Ganiyan ang mga reklamo at hinagpis na walang tigil na maririnig sa buong bahay ng Longbourn.
Sinubukan ni Elizabeth na aliwin ang sarili sa pamamagitan ng pagtawa sa kanilang mga reklamo. Ngunit sa halip na matuwa, nakaramdam lamang siya ng kahihiyan, at tuluyan nang nawala ang anumang kasiyahang maaari niyang maramdaman.
Para naman kay Elizabeth, hindi siya nasabik sa paanyaya kay Lydia, hindi tulad ng kanyang ina at ni Lydia mismo. Sa halip, para sa kanya, ang pagpayag na pumunta si Lydia sa Brighton ay parang pagbibigay sa kanya ng pahintulot na tuluyan nang kalimutan ang anumang natitira niyang sentido kumon.
Alam ni Elizabeth na kapag nalaman ng mga tao ang tungkol sa pagpunta ni Lydia sa Brighton, lalo lamang masisira ang kanilang reputasyon. Kaya palihim niyang pinayuhan ang kanyang ama na huwag payagang umalis si Lydia.
Ipinaliwanag niya ang lahat ng hindi angkop na pag-uugali ni Lydia, kung gaano kaliit ang mabuting maidudulot ng pakikipagkaibigan nito sa isang babaeng tulad ni Gng. Forster, at kung paano maaaring maging mas pabaya at padalos-dalos si Lydia kapag kasama niya ito sa Brighton. Mas maraming tukso roon kaysa sa kanilang tahanan.
Maingat na pinakinggan ni G. Bennet ang lahat ng sinabi ni Elizabeth. Pagkatapos, sumagot siya:
“Hindi magiging panatag si Lydia hangga't hindi niya ipinapahiya ang sarili niya sa isang pampublikong lugar. At halos hindi natin maaasahang magagawa niya iyon nang hindi gaanong magastos o mahirap para sa pamilya kaysa sa sitwasyong ito.”
“Kung alam lamang ninyo,” sabi ni Elizabeth, “kung gaano kalaking kapahamakan ang maaaring idulot sa ating lahat ng walang-ingat at padalos-dalos na pag-uugali ni Lydia kapag pinag-usapan na ito ng mga tao—at kung paano na nga ito nagdulot ng problema—sigurado akong iba ang magiging pagtingin ninyo sa bagay na ito.”
“Nagdulot na ng problema?” ulit ni G. Bennet. “Ano? May ilan ba sa mga manliligaw mo ang natakot at lumayo dahil sa kanya? Kawawang Lizzy! Pero huwag kang panghinaan ng loob. Ang mga kabataang masyadong sensitibo at hindi kayang madawit sa kahit kaunting kahangalan ay hindi naman karapat-dapat panghinayangan. Halika nga, ipakita mo sa akin ang listahan ng mga kaawa-awang lalaking lumayo sa iyo dahil sa kahangalan ni Lydia!”
“Sa totoo lang, nagkakamali kayo. Wala akong personal na sama ng loob o hinanakit na dapat kong ipagdamdam. Hindi lamang ang mga problemang nakaaapekto sa akin ang ipinag-aalala ko, kundi ang pangkalahatang kapahamakan na maaaring idulot ng pag-uugali ni Lydia.
Maaaring masira ang ating reputasyon at ang paggalang sa atin ng mga tao dahil sa kanyang magulo at pabigla-biglang pag-uugali, sa kanyang labis na kumpiyansa sa sarili, at sa kanyang pagwawalang-bahala sa anumang uri ng pagpipigil o pagbabawal.
Patawarin ninyo ako, ngunit kailangan kong magsalita nang tapat. Kung hindi ninyo paglalaanan ng panahon, mahal kong ama, upang kontrolin ang labis niyang kasiglahan at ituro sa kanya na hindi dapat maging pangunahing layunin ng kanyang buhay ang mga bagay na pinagkakaabalahan niya ngayon, malapit na siyang maging imposibleng ituwid.
Mabubuo na nang tuluyan ang kanyang pagkatao, at pagsapit niya sa edad na labing-anim, magiging siya ang pinakamatigas ang ulong malandi na nakita kailanman—isang taong magpapahiya sa sarili at sa kanyang pamilya.
At hindi pa siya magiging kaakit-akit na uri ng malandi. Siya ang magiging pinakamasama at pinakahindi kanais-nais na uri, na halos wala nang ibang kaakit-akit sa kanya kundi ang kanyang kabataan at katamtamang magandang hitsura.
Dahil sa kakulangan niya sa kaalaman at sa kawalan ng laman ng kanyang isipan, hindi niya magagawang ipagtanggol ang sarili laban sa pangkalahatang paghamak na idudulot ng kanyang matinding paghahangad na mapansin at hangaan ng iba.
Nanganganib ding matulad sa kanya si Kitty. Susunod lamang siya saanman pumunta si Lydia.
Pareho silang mayabang, mangmang, tamad, at lubos na walang disiplina!
O, mahal kong ama, talaga bang iniisip ninyong hindi sila pupunahin at hahamakin ng mga tao saanman sila makilala? At sa palagay ba ninyo ay hindi madalas na madadamay sa kahihiyan at kasiraang-puri ang kanilang mga kapatid na babae dahil sa kanilang pag-uugali?”
Nakita ni G. Bennet kung gaano katindi ang pagmamalasakit ni Elizabeth sa bagay na ito. Magiliw niyang hinawakan ang kamay nito at saka sumagot…
“Huwag mong alalahanin ang mga bagay na iyan, mahal ko. Saanman kayo makilala ni Jane, tiyak na igagalang at pahahalagahan kayo ng mga tao. Hindi mababawasan ang pagtingin nila sa inyo dahil lamang mayroon kayong dalawa—o maaari ko nang sabihing tatlong—napakahangal na kapatid na babae.
Hindi tayo magkakaroon ng katahimikan sa Longbourn kung hindi pupunta si Lydia sa Brighton. Kaya hayaan na natin siyang umalis. Makatuwirang tao si Koronel Forster, at sisiguraduhin niyang hindi mapapasabak si Lydia sa anumang seryosong gulo. Mabuti na lamang at napakahirap din niya upang maging puntirya ng sinumang gustong manamantala sa kanya.
Sa Brighton, magiging hindi siya gaanong mahalaga, kahit bilang isang karaniwang malandi, kumpara sa kung paano siya rito. Makakakita ang mga opisyal ng ibang mga babaeng mas karapat-dapat sa kanilang pansin.
Kaya umasa na lamang tayo na sa pamamagitan ng pananatili niya roon ay matututuhan niya kung gaano siya kawalang-halaga sa paningin ng iba. Sa anumang kaso, hindi na siya maaaring maging mas masama pa nang husto, maliban na lamang kung bibigyan niya tayo ng dahilan upang ikulong siya sa natitirang bahagi ng kanyang buhay.”
Napilitan si Elizabeth na masiyahan sa sagot na ito, ngunit nanatili pa rin ang kanyang dating paniniwala. Iniwan niya ang kanyang ama nang may pagkadismaya at kalungkutan.
Gayunman, hindi likas sa kanya ang lalo pang pahirapan ang sarili sa pamamagitan ng patuloy na pag-iisip sa kanyang mga problema. Panatag siya sa paniniwalang nagawa niya ang kanyang tungkulin. Hindi niya ugaling mag-alala nang labis tungkol sa mga problemang hindi naman maiiwasan, o palalain pa ang mga ito sa pamamagitan ng labis na pagkabalisa.
Kung nalaman lamang nina Lydia at ng kanyang ina ang nilalaman ng pag-uusap nina Elizabeth at ng kanilang ama, malamang na hindi sapat ang kanilang pinagsamang walang-tigil na pagsasalita upang maipahayag ang kanilang galit.
Sa imahinasyon ni Lydia, ang pagbisita sa Brighton ay nangangahulugan ng lahat ng uri ng kaligayahang maaaring maranasan sa mundo.
Sa pamamagitan ng kanyang malikot na imahinasyon, nakita niya sa kanyang isip ang mga lansangan ng masiglang baybaying lugar na iyon na punô ng mga opisyal ng hukbo.
Nakita rin niya ang sarili bilang sentro ng atensiyon ng dose-dosenang mga opisyal na hindi pa niya nakikilala.
Inisip ni Lydia ang lahat ng kapana-panabik na bagay na maaari niyang makita sa kampo ng mga sundalo. Naisip niya ang mga hanay ng magaganda at maayos na nakahanay na mga tolda, na puno ng mga kabataan at masasayang tao. Lalong nagiging kahanga-hanga ang tanawin dahil sa matingkad na pulang uniporme ng mga opisyal.
Upang maging mas perpekto ang kanyang imahinasyon, nakita niya ang sarili na nakaupo sa ilalim ng isang tolda habang malambing na nakikipaglandian sa hindi bababa sa anim na opisyal nang sabay-sabay.
Kung nalaman lamang ni Lydia na sinusubukan ng kanyang kapatid na pigilan siyang maranasan ang lahat ng kapana-panabik na pagkakataong ito, ano kaya ang kanyang mararamdaman? Tanging ang kanyang ina lamang ang tunay na makauunawa sa kanyang damdamin, sapagkat maaaring halos ganoon din ang maramdaman nito.
Ang pagpunta ni Lydia sa Brighton ang tanging bagay na nagbibigay-aliw kay Gng. Bennet sa kabila ng malungkot na katotohanang walang balak ang kanyang asawa na pumunta roon mismo.
Gayunman, walang kaalam-alam sina Lydia at ang kanyang ina sa naging pag-uusap nina Elizabeth at G. Bennet. Nagpatuloy ang kanilang labis na pananabik at kasiyahan, halos walang tigil, hanggang sa mismong araw ng pag-alis ni Lydia sa kanilang tahanan.
Ngayon ay makikita na ni Elizabeth si G. Wickham sa huling pagkakataon.
Mula nang bumalik siya, ilang beses na niyang nakasama si Wickham, kaya halos nawala na ang kanyang dating kaba at pananabik. Tuluyan na ring naglaho ang anumang paghanga na dati niyang nararamdaman para sa kanya.
Napansin pa nga niya na ang pagiging malumanay ni Wickham, na dati ay labis na nakaaakit sa kanya, ay hindi pala tunay na likas kundi pakitang-tao lamang at paulit-ulit. Sa halip na magpasaya sa kanya, ang ugaling ito ay nagsimula nang makairita at makabagot sa kanya.
Bukod dito, nagbigay pa ng panibagong dahilan ang kasalukuyang pag-uugali ni Wickham upang hindi siya matuwa.
Hindi nagtagal, ipinakita ni Wickham na nais niyang muling ibigay kay Elizabeth ang espesyal na atensiyong ipinakita niya noong mga unang araw ng kanilang pagkakakilala. Ngunit matapos ang lahat ng nangyari mula noon, ang muling pagpapakita niya ng atensiyon ay lalo lamang nakapagpagalit kay Elizabeth.
Hindi na siya interesado kay Wickham nang mapagtanto niyang pinili siya nito bilang puntirya ng walang-kabuluhan at mababaw na pakikipaglandian.
Bagama't matatag niyang tinanggihan ang mga pagpapakita nito ng pagmamahal, hindi niya maiwasang makaramdam ng pagkainsulto dahil tila iniisip ni Wickham na kahit gaano pa katagal siyang hindi nagpakita ng atensiyon sa kanya, at anuman ang naging dahilan nito, maaari pa rin niyang makuha muli ang paghanga ni Elizabeth at matiyak ang pagmamahal nito sa pamamagitan lamang ng muling pakikipaglandian sa kanya.
Sa pinakahuling araw ng pananatili ng rehimyento sa Meryton, naghapunan si Wickham sa Longbourn kasama ang ilan pang mga opisyal.
Hindi naman talaga ganoon kagusto ni Elizabeth na magpaalam sa kanya nang maayos at palakaibigan. Kaya nang tanungin siya ni Wickham kung kumusta ang naging pananatili niya sa Hunsford, binanggit niya na kapwa nanatili sa Rosings nang tatlong linggo sina Colonel Fitzwilliam at Mr. Darcy. Pagkatapos, tinanong niya si Wickham kung kilala nito si Colonel Fitzwilliam.
Nagulat si Wickham, halatang nainis at nabahala. Pero matapos mag-isip sandali, muli siyang ngumiti at sumagot na maraming beses na niyang nakilala si Colonel Fitzwilliam.
Sinabi niyang kagalang-galang na ginoo ang koronel, saka tinanong si Elizabeth kung ano naman ang palagay niya rito.
Napakaganda ng mga sinabi ni Elizabeth tungkol sa koronel.
Makalipas ang ilang sandali, kunwari’y walang gaanong pakialam, nagtanong si Wickham, “Gaano mo nga ulit katagal sinabing nanatili siya sa Rosings?”
“Halos tatlong linggo.”
“At madalas mo siyang nakikita?”
“Oo, halos araw-araw.”
“Ibang-iba ang asal niya sa asal ng pinsan niya.”
“Oo, talagang magkaiba sila. Pero sa tingin ko, mas nagiging kaaya-aya si Mr. Darcy habang mas nakikilala mo siya.”
“Talaga?” bulalas ni Wickham, at may kung anong ekspresyon sa mukha niya na hindi nakaligtas sa pansin ni Elizabeth.
“May maituturing ba akong tanong—” panimula niya, ngunit bigla siyang tumigil. Pagkatapos, nagpalit siya ng mas masiglang tono at nagpatuloy, “Ang paraan ba niya ng pagsasalita at pagkilos ang nagbago? Nagpasya na ba siyang magpakita ng kaunting paggalang kaysa sa karaniwan niyang ipinapakita? Dahil halos hindi ako maglakas-loob na umasa,” dagdag niya sa mas mahina at seryosong tinig, “na nagbago siya sa mga bagay na talagang mahalaga.”
“Hindi naman!” sagot ni Elizabeth. “Pagdating sa mga bagay na talagang mahalaga, sa tingin ko, halos ganoon pa rin siya gaya ng dati.”
Habang nagsasalita siya, mukhang hindi alam ni Wickham kung dapat ba siyang matuwa sa sinabi ni Elizabeth o maghinala sa tunay nitong kahulugan. May kung anong nakita siya sa mukha ni Elizabeth kaya nakinig siya nang may kaba at pag-aalala habang nagpapatuloy ito:
“Noong sinabi kong mas nagiging kaaya-aya siya habang mas nakikilala mo siya, hindi ko ibig sabihin na bumuti na ang kanyang pagkatao o asal. Ang ibig kong sabihin, kapag mas nakikilala mo siya, mas nauunawaan mo nang mabuti kung ano talaga ang kanyang pagkatao.”
Kapansin-pansing namutla si Wickham at halatang nabalisa. Nanatili siyang tahimik nang ilang minuto. Pagkatapos, sinubukan niyang itago ang kanyang pagkailang. Muli siyang humarap kay Elizabeth at nagsalita sa napakalumanay na tinig:
“Alam na alam mo kung ano ang nararamdaman ko kay Mr. Darcy, kaya maiintindihan mo kung gaano ako katapat na natutuwa na kahit paano ay nagiging sapat siyang matino para magkunwaring kumikilos nang tama. Maaaring maging kapaki-pakinabang ang kanyang pagmamataas sa ganitong paraan. Kahit hindi ito makatulong sa kanya, maaari naman itong makatulong sa maraming iba, dahil baka mapigilan siya nitong gumawa ng mga kahila-hilakbot na kasalanang naranasan ko mismo mula sa kanya.
“Ang ikinababahala ko lang ay baka ang maingat na pag-uugaling tinutukoy mo ay ipinapakita lamang niya kapag dumadalaw siya sa kanyang tiyahin. Lubha siyang nag-aalala na makuha ang pagsang-ayon nito at igalang ang paghuhusga nito. Alam kong matagal nang nakaaapekto sa kanyang asal ang presensya ng tiyahin niya tuwing magkasama sila. At sigurado akong malaking bahagi rin nito ay dahil sa matinding hangarin niyang maisaayos ang pagpapakasal niya kay Miss de Bourgh—isang kasal na tiyak akong gustong-gusto niyang mangyari.”
Hindi napigilan ni Elizabeth ang mapangiti sa sinabi ni Wickham, pero bahagya lamang siyang tumango bilang tugon. Napansin niyang gusto na naman nitong balikan ang mga dati nitong hinaing, at wala siya sa mood na pakinggan ang mga iyon.
Nagpatuloy ang natitirang bahagi ng gabi na kumikilos si Wickham nang masigla at masayahin gaya ng dati. Gayunman, hindi na siya gumawa ng anumang pagtatangkang bigyan ng espesyal na atensyon si Elizabeth. Sa huli, nagpaalam sila sa isa’t isa nang magalang, bagama’t posibleng pareho nilang lihim na hinahangad na hindi na muling magkita.
Nang matapos ang pagtitipon, bumalik si Lydia sa Meryton kasama si Mrs. Forster. Nakatakda silang umalis nang maaga kinabukasan.
Ang pamamaalam ni Lydia sa kanyang pamilya ay mas maingay kaysa madamdamin. Si Kitty lamang ang umiyak, ngunit ang mga luha niya ay bunga ng pagkainis at inggit.
Mahabang-habang nagpahayag si Mrs. Bennet ng mga hiling para sa kaligayahan ng kanyang anak. Mariin din niyang pinaalalahanan si Lydia na huwag palampasin ang anumang pagkakataong magsaya nang husto. May sapat na dahilan para maniwalang susundin ni Lydia ang payong iyon.
At dahil napakaingay at tuwang-tuwa si Lydia habang nagpapaalam, hindi man lang narinig ang mas mahina at malumanay na pamamaalam ng kanyang mga kapatid.
