Sa Sabado ng umaga, nag-almusal sina Elizabeth at Mr. Collins ilang minuto bago bumaba ang ibang tao. Sinamantala ni Mr. Collins ang pagkakataon para sabihin ang mga magagalang na salita na sa tingin niya ay kailangan niyang sabihin bago umalis si Elizabeth.
“Hindi ko alam, Miss Elizabeth,” sabi niya, “kung nakapagpasalamat na sa iyo si Mrs. Collins sa kabaitan mong pagbisita sa amin. Pero sigurado akong hindi ka niya hahayaang umalis nang hindi ka niya personal na napapasalamatan. Malaki talaga ang naging kasiyahan namin sa pagpunta mo rito.
Alam naman namin na kakaunti lang ang bagay dito na maaaring maging kaakit-akit para sa isang dalagang tulad mo. Simple lang ang pamumuhay namin, maliit ang mga kuwarto, kakaunti ang mga katulong, at bihira kaming makisalamuha sa ibang tao. Kaya malamang ay medyo nakakabagot para sa isang dalagang tulad mo ang Hunsford.
Pero sana ay maniwala kang nagpapasalamat kami sa pagpunta mo rito. Ginawa namin ang lahat ng aming makakaya para maging maganda at komportable ang iyong pananatili.”
Agad namang nagpasalamat si Elizabeth at sinabi niyang naging masaya talaga siya sa kanilang bahay. Anim na linggo siyang nanatili roon at marami siyang naging magandang karanasan. Lalo na dahil nakasama niya si Charlotte at naging mabait at maalaga ang lahat sa kanya. Dahil dito, tunay siyang nagpapasalamat.
Natuwa si Mr. Collins nang marinig iyon. Ngumiti siya at muling nagsalita nang seryoso ngunit halatang nasisiyahan:
“Napakalaking kasiyahan para sa akin na malaman na hindi naging masama o nakakabagot ang iyong pananatili rito. Talagang ginawa namin ang aming makakaya. At napakapalad namin dahil nagkaroon kami ng pagkakataong ipakilala ka sa mga taong napakahalaga at mataas ang katayuan.
Dahil sa koneksyon namin sa Rosings, madalas kaming nagkakaroon ng pagkakataong makapunta roon at magkaroon ng ibang mapagkakaabalahan kaysa sa simpleng buhay dito sa aming bahay. Kaya masasabi kong hindi naman naging ganap na boring ang pagbisita mo sa Hunsford.
Ang koneksyon namin sa pamilya ni Lady Catherine ay isang napakalaking pribilehiyo—halos isang biyaya—na kakaunti lamang ang taong maaaring magkaroon. Nakita mo naman kung gaano kami kalapit sa kanila. Nakita mo rin kung gaano kami kadalas naroroon at nakikisalamuha sa kanila.
Sa totoo lang, kahit simple at maraming kakulangan ang bahay na ito, hindi ko iisiping kawawa ang sinumang nananatili rito, basta’t mayroon silang pribilehiyong maging malapit at makasama ang mga tao sa Rosings.”
Napakalalim ng nararamdaman ni Mr. Collins kaya parang hindi sapat ang mga salita para maipahayag niya ang kanyang emosyon. Kaya napilitan siyang maglakad-lakad sa loob ng silid habang sinusubukan naman ni Elizabeth na sumagot nang magalang pero hindi nagsisinungaling.
“Sigurado akong makakapagsabi ka ng magagandang bagay tungkol sa amin pagbalik mo sa Hertfordshire, mahal kong pinsan. At least, umaasa akong ganoon ang masasabi mo. Araw-araw mong nakita kung gaano kaalaga at kabait si Lady Catherine kay Mrs. Collins. Kaya umaasa akong hindi mo iisipin na nagkamali ng napangasawa ang kaibigan mo—pero mas mabuti sigurong huwag na nating pag-usapan iyon.
Gusto ko lamang tiyakin sa iyo, mahal kong Miss Elizabeth, na buong puso kong hinihiling na maranasan mo rin ang parehong kaligayahan sa pag-aasawa na nararanasan ko. Parehong-pareho kami ng pananaw ni Charlotte. Magkahawig na magkahawig ang aming ugali at mga iniisip tungkol sa maraming bagay. Para bang talagang itinadhana kaming maging mag-asawa.”
Maaaring taimtim na sabihin ni Elizabeth na napakasaya talaga kapag ang mag-asawa ay tunay na magkasundo at pareho ng pananaw. Maaari rin niyang sabihin nang buong katapatan na naniniwala siyang komportable at maayos naman ang buhay mag-asawa nina Mr. Collins at Charlotte.
Gayunpaman, hindi naman siya nalungkot nang maputol ang mahabang kuwento ni Mr. Collins nang pumasok si Charlotte—ang taong pinag-uusapan nila.
Kawawang Charlotte! Nalulungkot si Elizabeth na iiwan niya itong kasama si Mr. Collins. Pero alam naman ni Charlotte kung ano ang pinapasok niya. Pinili niya ang buhay na iyon nang alam niya ang magiging kalagayan niya.
At kahit halatang nalulungkot si Charlotte dahil aalis na ang kanyang mga bisita, hindi naman siya mukhang humihingi ng awa o pakikiramay.
Sa ngayon, tila hindi pa siya nagsasawa sa kanyang buhay. Masaya pa rin siya sa kanilang bahay, sa pag-aasikaso ng kanilang tahanan, sa mga gawain niya sa kanilang parokya, sa pag-aalaga ng mga manok, at sa lahat ng maliliit na responsibilidad na kasama ng kanyang buhay. Hindi pa nawawala ang saya at halaga ng mga bagay na iyon para sa kanya.
Sa wakas, dumating na ang karwahe. Naikarga na ang mga baul, nailagay na ang mga pakete sa loob, at handa na ang lahat para sa pag-alis ni Elizabeth.
Pagkatapos ng mainit at malungkot na pamamaalam ng magkakaibigan, sinamahan ni Mr. Collins si Elizabeth papunta sa karwahe. Habang naglalakad sila sa hardin, ipinakiusap niya kay Elizabeth na ipaabot ang kanyang pagbati sa buong pamilya nito. Hindi rin niya nakalimutang iparating ang kanyang pasasalamat sa kabutihang ipinakita sa kanya ng pamilya ni Elizabeth noong taglamig nang siya ay nasa Longbourn. Nagpadala rin siya ng pagbati kina Mr. at Mrs. Gardiner kahit hindi pa niya sila nakikilala.
Tinulungan niyang makasakay si Elizabeth sa karwahe, at sumunod naman si Maria. Nang isasara na sana ang pinto, biglang may naalala si Mr. Collins at tila nabahala.
“Diyos ko! Nakalimutan nating mag-iwan ng pagbati para sa mga babae sa Rosings!”
Pagkatapos ay mabilis niyang idinagdag, “Pero siyempre, gugustuhin ninyong ipaabot sa kanila ang inyong magalang na pagbati at taos-pusong pasasalamat sa kabutihang ipinakita nila sa inyo habang narito kayo.”
Walang tutol si Elizabeth, kaya tuluyan nang isinara ang pinto ng karwahe at nagsimula na silang bumiyahe.
Pagkalipas ng ilang minutong katahimikan, biglang sinabi ni Maria:
“Naku! Parang isang araw o dalawang araw pa lang mula nang dumating tayo! Pero ang dami na palang nangyari!”
“Napakarami talaga,” sagot ni Elizabeth nang may buntong-hininga.
“Siyam na beses tayong naghapunan sa Rosings, at dalawang beses pa tayong nag-tea roon! Ang dami kong ikukuwento!”
Tahimik na naisip ni Elizabeth, “At ang dami ko rin namang kailangang itago.”
Tahimik at maayos ang kanilang paglalakbay. Hindi rin sila gaanong nag-usap. Wala pang apat na oras mula nang umalis sila sa Hunsford, nakarating na sila sa bahay ni Mr. Gardiner, kung saan mananatili sila nang ilang araw.
Mukhang maayos naman ang kalagayan ni Jane. Ngunit hindi gaanong nagkaroon ng pagkakataon si Elizabeth na pag-aralan ang tunay na nararamdaman ng kanyang kapatid dahil marami nang mga gawain ang inihanda ng kanilang mabait na tiyahin para sa kanila.
Pero uuwi rin si Jane kasama ni Elizabeth. At pagdating nila sa Longbourn, magkakaroon na si Elizabeth ng sapat na oras upang pagmasdan si Jane at malaman kung ano talaga ang kanyang nararamdaman.
Hindi naging madali para kay Elizabeth na maghintay hanggang makarating sila sa Longbourn bago sabihin kay Jane ang tungkol sa pag-aalok ni Mr. Darcy na pakasalan siya.
Alam niyang kapag sinabi niya ito kay Jane, siguradong labis itong magugulat. Kasabay nito, alam din niyang maaaring matuwa si Jane para sa kanya. At marahil, may kaunting bahagi rin sa kanya na matutuwa at mapagmamalaki ang sarili dahil sa nangyari.
Gustong-gusto na ni Elizabeth na sabihin kay Jane ang lahat. Pero hindi niya alam kung gaano karami ang dapat niyang ikuwento.
May isa pa siyang kinatatakutan: kapag nagsimula siyang magkuwento tungkol kay Darcy, baka hindi niya maiwasang mabanggit si Bingley. At ayaw niyang muling buksan ang usaping iyon dahil baka lalo lamang masaktan at malungkot si Jane.
Kaya kahit gustong-gusto na niyang magsalita, pinili muna ni Elizabeth na manahimik. Kailangan muna niyang pag-isipan kung ano ang dapat niyang sabihin at ano ang mas mabuting itago muna.
