Madalas na hindi sinasadya, nagkakasalubong sina Elizabeth at Mr. Darcy habang naglalakad siya sa parke. Naiinis na siya dahil parang sa dami ng tao, si Darcy pa talaga ang lagi niyang nakikita. Kaya sinabi pa niya rito na paborito niyang daanan ang lugar na iyon, umaasang iiwas na ito at hindi na sila magkikita.
Pero nakapagtataka, nagkita pa rin sila ulit... at pagkatapos ay pangatlong beses.
Parang sinasadya na talaga ni Darcy ang paglapit sa kanya, o kaya naman ay pinaparusahan niya ang sarili. Hindi na lang ito simpleng pagbati at pag-alis. Tuwing magkakasalubong sila, bumabalik pa si Darcy para samahan siyang maglakad.
Hindi pa rin sila masyadong nag-uusap. Tahimik si Darcy, at si Elizabeth naman ay wala ring ganang makipagkuwentuhan o makinig nang husto. Pero sa pangatlo nilang pagkikita, may napansin si Elizabeth. Nagtatanong si Darcy ng kung anu-anong tila walang koneksiyon sa isa't isa—kung nagugustuhan ba niya ang pananatili sa Hunsford, kung mahilig ba siyang maglakad nang mag-isa, at kung sa tingin niya ay masaya ang pagsasama nina Mr. at Mrs. Collins.
Nang mapag-usapan ang Rosings, tila ipinahihiwatig din ni Darcy na sa susunod na bumalik si Elizabeth sa Kent, doon muli siya mananatili. Nagtaka si Elizabeth kung ano ba talaga ang ibig nitong sabihin. Kaya ba niya iyon sinasabi dahil kay Colonel Fitzwilliam? Baka may ipinahihiwatig siyang maaaring mamagitan sa kanila. Medyo nabahala si Elizabeth sa isip na iyon, kaya natuwa siyang makarating na sila sa tarangkahan malapit sa parsonage upang matapos na ang kanilang pag-uusap.
Isang araw, habang naglalakad si Elizabeth, muli niyang binabasa ang huling liham ni Jane. Habang binabasa niya ito, napansin niyang hindi masaya ang kalooban ni Jane nang isulat ang liham. Habang malalim ang iniisip niya, bigla siyang tumingala. Sa pagkakataong iyon, hindi si Mr. Darcy ang nakita niya kundi si Colonel Fitzwilliam na papalapit sa kanya.
Agad niyang itinupi at itinago ang liham, saka ngumiti at sinabi,
"Hindi ko alam na dito ka rin pala madalas maglakad."
Sumagot si Colonel Fitzwilliam,
"Iniikot ko lang ang parke, gaya ng ginagawa ko taun-taon. Balak ko ring dumaan sa parsonage pagkatapos. Lalayo ka pa ba sa paglalakad mo?"
"Hindi, pabalik na rin sana ako ngayon," sagot ni Elizabeth.
Kaya sabay silang naglakad ni Colonel Fitzwilliam pabalik sa parsonage.
Tinanong ni Elizabeth, "Totoo bang aalis na kayo sa Kent sa Sabado?"
"Oo," sagot niya. "Maliban na lang kung ipagpaliban na naman ni Darcy. Nasa kanya ang pasya. Siya ang nag-aayos ng lahat ayon sa gusto niya."
Ngumiti si Elizabeth at sinabi, "Kahit hindi niya laging nakukuha ang gusto niya, mukhang gusto-gusto naman niya ang magkaroon ng kapangyarihang pumili. Wala pa akong nakikilalang mas nasisiyahang gawin ang kahit anong gusto niya kaysa kay Mr. Darcy."
Napangiti si Colonel Fitzwilliam.
"Totoo, gusto niyang nasusunod ang gusto niya," sabi niya. "Pero hindi ba ganoon naman tayong lahat? Ang kaibahan lang, mas kaya niyang gawin iyon dahil mayaman siya, samantalang marami sa atin ay hindi. Bilang nakababatang anak sa pamilya, nasanay na akong magsakripisyo at umasa sa iba."
Pabirong sumagot si Elizabeth,
"Sa palagay ko, bilang nakababatang anak ng isang earl, kakaunti lang ang alam mo tungkol sa pagsasakripisyo at pagdepende sa iba. Sabihin mo nga, kailan ka ba talaga napigilan ng kakulangan sa pera? May pagkakataon na bang hindi ka nakapunta sa gusto mong puntahan o hindi mo nabili ang gusto mong bilhin dahil wala kang pera?"
Napangiti si Colonel Fitzwilliam.
"Mahirap sagutin ang mga tanong mo," sabi niya. "At aaminin kong bihira akong makaranas ng ganoong klaseng problema. Pero pagdating sa mas mahahalagang bagay, ramdam ko rin ang limitasyon ng pera. Ang mga nakababatang anak na lalaki ay hindi basta-basta makapag-aasawa ng babaeng gusto nila."
Ngumiti si Colonel Fitzwilliam at sinabi,
"Maliban na lang kung ang babaeng gusto nilang pakasalan ay mayaman—at sa tingin ko, madalas namang ganoon ang nangyayari."
Dagdag pa niya,
"Mahal ang pamumuhay na inaasahan sa katayuan namin. Kaya naman, nakadepende kami sa pera. Hindi marami sa mga lalaking kabilang sa aming antas sa lipunan ang kayang mag-asawa nang hindi isinasaalang-alang ang yaman ng mapapangasawa."
Napaisip si Elizabeth,
"Ako kaya ang pinatatamaan niya?"
Namula siya sa naisip na iyon, ngunit agad din siyang nakabawi at pabirong sinabi,
"Talaga? Kung ganoon, magkano ba ang karaniwang halaga ng isang nakababatang anak ng isang earl? Maliban na lang kung sakitin ang panganay ninyong kapatid, sa palagay ko ay hindi hihigit sa limampung libong libra ang halaga ninyo."
Nakisabay si Colonel Fitzwilliam sa biro niya at sumagot rin nang pabiro. Pagkatapos noon, natapos na ang usapan tungkol sa bagay na iyon.
Ayaw ni Elizabeth na isipin ng Colonel na naapektuhan siya sa naunang sinabi nito, kaya agad siyang nagpalit ng paksa.
"Sa tingin ko, isinama ka lang ng pinsan mo rito para may taong mapag-utusan siya. Nakapagtataka ngang hindi pa siya nag-aasawa. Kung may asawa siya, may permanente na siyang mapag-uutusan. Pero marahil, sa ngayon, sapat na ang kapatid niyang babae. Dahil siya lang ang nag-aalaga rito, maaari niyang gawin ang anumang gusto niya sa kapatid niya."
Umiling si Colonel Fitzwilliam.
"Hindi rin. Hati kami ni Darcy sa responsibilidad bilang mga legal na tagapag-alaga ni Miss Darcy."
Nagulat si Elizabeth.
"Talaga? At anong klaseng tagapag-alaga ka naman? Mahirap ba siyang alagaan? Ang mga dalagang kaedad niya ay minsan mahirap pakisamahan. At kung namana niya ang ugali ng mga Darcy, malamang ay gusto rin niyang laging nasusunod ang sarili niyang kagustuhan."
Ngumiti si Colonel Fitzwilliam at sinabi,
"Maliban na lang kung ang babaeng gusto nilang pakasalan ay mayaman—at sa tingin ko, madalas namang ganoon ang nangyayari."
Dagdag pa niya,
Habang sinasabi iyon ni Elizabeth, napansin niyang seryosong nakatingin sa kanya si Colonel Fitzwilliam. Nang agad nitong tanungin kung bakit niya naisip na maaaring magbigay ng problema si Miss Darcy, napagtanto ni Elizabeth na tila malapit siya sa katotohanan.
Kaya agad niyang sinabi,
"Huwag kang mag-alala. Wala pa akong naririnig na masama tungkol kay Miss Darcy. Sigurado akong isa siya sa pinakamabait at pinakamadaling pakisamahan na dalaga. Gustong-gusto siya nina Mrs. Hurst at Miss Bingley, na kakilala ko. Sa tingin ko, nabanggit mong kilala mo rin sila."
Sumagot si Colonel Fitzwilliam,
"Kaunti lang ang pagkakakilala ko sa kanila. Ang kapatid nilang si Mr. Bingley ay mabait at tunay na ginoo. Malapit na kaibigan siya ni Darcy."
May bahagyang panunuya sa boses ni Elizabeth nang sabihin niya,
"Oo nga. Napakabait ni Mr. Darcy kay Mr. Bingley. Talagang inaalagaan at pinakikialaman niya ang mga desisyon nito."
Tumango ang Colonel.
"Sa totoo lang, oo. Naniniwala akong inaalagaan nga ni Darcy si Bingley, lalo na sa mga bagay na sa tingin niya ay kailangan nitong gabay. Batay sa isang bagay na ikinuwento niya sa akin habang papunta kami rito, may dahilan akong isipin na malaki ang utang na loob ni Bingley sa kanya."
Pagkatapos ay tila naisip niyang sobra na ang kanyang nasabi.
"Pero marahil ay dapat kong bawiin ang sinabi ko. Wala naman akong kasiguruhan na si Bingley nga ang tinutukoy ni Darcy. Hinala ko lang iyon."
Lalong nausisa si Elizabeth.
"Ano ba ang ibig mong sabihin?"
Sandaling nag-atubili si Colonel Fitzwilliam bago sumagot.
"Isa itong bagay na tiyak na ayaw ni Darcy na malaman ng iba. Kapag nalaman ito ng pamilya ng babaeng sangkot, magiging napakahirap at nakakailang ang sitwasyon."
Agad na sinabi ni Elizabeth,
"Makakaasa ka. Hindi ko ito sasabihin kaninuman."
Dagdag pa ni Colonel Fitzwilliam,
"At tandaan mo, wala rin akong matibay na dahilan para masabing si Bingley nga ang tinutukoy niya."
"Ang sinabi lang sa akin ni Darcy ay masaya siya dahil kamakailan ay nailigtas niya ang isang kaibigan mula sa isang napakaimprudenteng pag-aasawa. Hindi niya binanggit ang pangalan ng sinuman o anumang detalye. Nahulaan ko lang na baka si Bingley iyon dahil kilala ko siyang madaling mapasok sa ganoong sitwasyon, at alam kong magkasama sila ni Darcy sa halos buong nakaraang tag-init."
Tinanong ni Elizabeth,
"Sinabi ba ni Mr. Darcy kung bakit siya nakialam?"
Sumagot ang Colonel,
"Ang sabi niya, may napakalalakas na dahilan para tutulan ang babaeng iyon."
Muling nagtanong si Elizabeth,
"At paano niya sila napaghiwalay?"
Ngumiti si Colonel Fitzwilliam.
"Hindi niya sinabi sa akin kung ano mismo ang ginawa niya. Ang sinabi lang niya ay ang ikinuwento ko na sa iyo."
Hindi sumagot si Elizabeth.
Nagpatuloy silang maglakad, ngunit habang lumilipas ang bawat sandali, lalo siyang napupuno ng galit. Kung si Jane at Bingley nga ang tinutukoy, ibig sabihin ay si Mr. Darcy mismo ang dahilan kung bakit sila nagkahiwalay at kung bakit labis na nasaktan ang kanyang kapatid.
Napansin ni Colonel Fitzwilliam ang kanyang pananahimik kaya tinanong siya,
"Bakit bigla kang natahimik? Ano ang iniisip mo?"
Sumagot si Elizabeth,
"Iniisip ko ang sinabi mo. Hindi ako sang-ayon sa ginawa ng pinsan mo. Bakit niya inisip na siya ang may karapatang magpasya para sa iba?"
Sinabi ni Colonel Fitzwilliam,
"Ibig mong sabihin, sa tingin mo ay nakialam siya sa isang bagay na hindi naman niya dapat pinakikialaman?"
Sinabi ni Elizabeth,
"Hindi ko maintindihan kung bakit inakala ni Mr. Darcy na may karapatan siyang magpasya kung ang pag-ibig ng kaibigan niya ay nararapat o hindi. Bakit siya ang magdedesisyon kung ano ang makapagpapasaya sa kaibigan niya?"
Pagkatapos ay sandali siyang tumigil at pinilit maging patas.
"Pero dahil wala naman tayong alam sa buong pangyayari, hindi rin makatarungang husgahan agad siya. Baka naman hindi ganoon kalalim ang pagmamahalan ng dalawa."
Ngumiti si Colonel Fitzwilliam at pabirong sinabi,
"Posible nga. Pero kung ganoon, nababawasan naman ang karangalang ipinagmamalaki ng pinsan ko sa nagawa niya."
Biro lamang iyon, ngunit para kay Elizabeth, parang eksaktong paglalarawan iyon ng ugali ni Mr. Darcy. Natakot siyang magsalita dahil baka mahalata ang galit niya, kaya agad niyang iniba ang usapan. Nagpatuloy sila sa mga pangkaraniwang paksa hanggang makarating sila sa parsonage.
Pagkaalis ni Colonel Fitzwilliam, dumiretso si Elizabeth sa kanyang silid. Doon, tahimik niyang pinag-isipan ang lahat ng kanyang narinig.
Lalo siyang nakumbinsing sina Mr. Bingley at Jane lamang ang maaaring tinutukoy. Wala nang ibang lalaki sa mundo na kayang impluwensiyahan ni Mr. Darcy nang ganoon kalaki.
Noon pa man ay naniniwala na siyang may kinalaman si Darcy sa paghihiwalay nina Bingley at Jane. Ngunit akala niya noon na si Miss Bingley ang pangunahing utak ng plano.
Ngayon, iba na ang kanyang paniniwala.
Kung hindi lamang ipinagmamalaki ni Darcy ang sarili niyang papel, ibig sabihin ay siya mismo ang tunay na dahilan ng kanilang paghihiwalay. Ang kanyang pagmamataas at paniniwalang siya ang higit na nakaaalam ang naging sanhi ng lahat ng pagdurusang dinanas ni Jane—at patuloy pa nitong dinaranas.
Para kay Elizabeth, sinira ni Mr. Darcy ang pag-asa ng kanyang kapatid na maging tunay na maligaya, kahit pansamantala lamang. At wala siyang paraan upang malaman kung gaano kalaki o katagal ang magiging epekto ng pinsalang idinulot nito.
Paulit-ulit na bumalik sa isip ni Elizabeth ang sinabi ni Colonel Fitzwilliam:
"May napakalalakas na dahilan para tutulan ang babaeng iyon."
Unti-unti siyang nakumbinsi na ang tinutukoy na "malalakas na dahilan" ay ang katotohanang hindi kasingtaas ng katayuan sa lipunan ang pamilya ni Jane. Ang isa nitong tiyuhin ay isang abogado sa probinsiya, at ang isa naman ay isang negosyante sa London.
Galit na naisip ni Elizabeth,
"Kay Jane mismo, wala namang maaaring ipintas! Napakabuti niya, napakaganda, matalino, may pinag-aralan, at napakaganda ng kanyang asal."
Ipinagtanggol din niya ang kanyang ama.
"Maaaring may kakaiba siyang ugali kung minsan, pero matalino siya at kagalang-galang. Walang dahilan si Mr. Darcy para maliitin siya."
Nang maisip niya ang kanyang ina, bahagya siyang nag-alinlangan. Alam niyang may mga pagkakataong nakakahiya ang asal ni Mrs. Bennet.
Ngunit hindi pa rin siya naniwalang iyon ang tunay na dahilan ni Darcy.
Sa huli, naging kumbinsido si Elizabeth na ang pagmamataas ni Mr. Darcy ang totoong dahilan. Mas mahalaga para rito ang mataas na katayuan ng pamilya kaysa sa tunay na kabutihan ng isang tao. Naniniwala rin siyang isa pang dahilan ay gusto ni Darcy na manatiling malapit si Mr. Bingley upang balang araw ay mapangasawa nito ang kapatid niyang si Georgiana Darcy.
Dahil sa labis na pag-aalala at sama ng loob ni Elizabeth sa lahat ng kanyang nalaman, napaiyak siya. Dahil dito, sumakit ang kanyang ulo.
Pagsapit ng gabi, lalo pang lumala ang kanyang sakit ng ulo. Bukod pa roon, ayaw na ayaw niyang makita si Mr. Darcy. Kaya nagpasiya siyang huwag nang sumama sa kanyang mga pinsan sa Rosings, kung saan inimbitahan silang magtsa.
Nang makita ni Mrs. Collins na totoong masama ang pakiramdam ni Elizabeth, hindi na niya ito pinilit na sumama. Sinikap din niyang pigilan ang kanyang asawa na huwag na rin itong pilitin.
Ngunit hindi maitago ni Mr. Collins ang kanyang pag-aalala. Natatakot siyang baka mainis o magalit si Lady Catherine kapag nalaman nitong naiwan si Elizabeth sa bahay at hindi dumalo sa kanilang pagtitipon sa tsaa.
